🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:11:04 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अये
aye
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अये १ संज्ञा पुं॰ [अनु॰] स्लोय की जाति का एक जंतु । यह जंतु अये, अये शब्द करता है । इसीलिये इसको 'अये' कहते हैं ।
अये २ अव्य [सं॰]
१. क्रोध, विषाद, भयादि द्योतक अव्यय ।
२. संबोधन ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अये ind. a vocative particle, an interjection (of surprise, recollection, fatigue, fear, passion, especially used in dramas, cf. अयि).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (86,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अये ind. 1 As a vocative particle, or as a kind of gentle address ( = अयि); अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शंभो त्रिनयन Bh. 3. 123. --2 An interjection showing (a) ‘surprise’ or ‘wonder’ and translated by ‘oh’ ‘ah’, अये मातलिः Ś. 6; अये कुमारलक्ष्मणः प्राप्तः U. 1; अये मय्येव भ्रुकुटीधरः संवृत्तः U. 5; (b) ‘grief’, ‘dejection’; अये दवेपादपद्मोपजीविनोऽवस्थेयं Mu. 2 (alas!); (c) ‘anger’; अये अश्वमेध इति विश्वविजयिनां क्षत्रियाणां महानुत्कर्षनिकषः U. 4; [] (d) ‘fear,’ ‘flurry’, ‘agitation;’ (e) ‘recollection’; (f) ‘fear’; (g) ‘fatigue’.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0158-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अये अव्य० इण्--एच् । १ कोपे, २ विषादे, ३ संभ्रमे, ४ स्मृतौ, ५ अबुद्धौ च । “अये दक्षिणेन पुष्पवाटिकामालाप इव श्रूयते” शकु० “अये गौरीनाथ! त्रिपुरहर! शम्भो! त्रिनयन”! सां० द० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0346,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अये, व्य, (इण + एच् ।) कोपः । विषादः । सम्भ्रमः । स्मरणं । इति मेदिनी ॥ सम्बोधनं । इति शब्द- रत्नावली ॥ (कोमलामन्त्रणे । “अये कान्ते मुग्धे- चटुलनयने चन्द्रवदने” । इत्युद्भटः । “अये कथं तातसारथिरश्वसेनः” । इति वेणीसंहारे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-092-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें