🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:09:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अर्थिन्
arthin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अर्थिन् mfn. active, industrious, RV.
(cf. अर्थेत् above)
one who wants or desires anything (instr. or in comp.; cf. पुत्रार्थिन्, बलार्थिन्)
supplicating or entreating any one (gen.)
longing for, libidinous, R. i, 48, 18
अर्थिन् (ई), m. one who asks for a girl in marriage, a wooer, Yājñ. i, 60; Kathās.
a beggar, petitioner, suitor, Mn. xi, 1, &c.
one who supplicates with prayers, VarBṛS.
a plaintiff, prosecutor, Mn. viii, 62 and 79; Yājñ. ii, 6
a servant, L.
a follower, companion, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (91,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अर्थिन् a. [अर्थ्-इनि] 1 Seeking to gain or obtain, wishing for, desirous of, with instr. or in comp; तुषैरर्थिनः Dk. 132; कोषदंडाभ्यां Mu. 5; को वधेन ममार्थी स्यात् Mb., Ve. 6. 25; अर्थार्थी Pt. 1. 4, 9. --2 Entreating or begging any one (with gen.); अर्थी वररुचिर्मेऽस्तु Ks. --3 Possessed of desires; अनर्थी प्रार्थनावहः R. 10. 18. --m. 1 One who asks, begs or solicits; a beggar, suppliant, suitor; यथाकामार्चितार्थिनां [] R. 1. 6; 2. 64; 5. 31; 9. 27; कोर्थी गतो गौरवं Pt. 1. 146; कन्यारत्नमयोनिजन्म भवतामास्ते वयं चार्थिनः Mv. 1. 30. --2 (In law) A plaintiff, complainant, prosecutor; स धर्मस्थसखः शश्वदार्थिप्रत्यर्थिनां स्वयं । ददर्श संशयच्छेद्यान् व्यवहारानतंद्रितः R. 17. 39. --3 A servant, follower. --4 A master or lord. --Comp. --भावः state of a suppliant, begging, request; Māl. 9. 30. --सात् adv. at the disposal of beggars; विभज्य मेरुर्न यदर्थिसात्कृतः N. 1. 16.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0168-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अर्थिन् त्रि० अर्थ + अस्त्यर्थे इनि । १ याचके, २ सेवके, अस- न्निहितधने ३ धनस्वामिनि । “नैक्षतार्थिनमवज्ञया मुहुः” “शात्रवादिव पराङ्मुखोऽर्थिन” इति च माघः “यथा- कामार्च्चितार्थिनाम्” “ततः समानीय स मानितार्थी” इति च रघुः । ४ कार्य्यार्थिनि “ततोऽर्थी लेखयेत् सद्यः प्रतिज्ञातार्थसाधनम्” या० स्मृ० । “स धर्म्मस्थसखः शश्वद् अर्थिप्रत्यर्थिनां स्वयम्” रघुः स्त्रियां ङीप् । “कान्तार्थिनी तु या याति” इत्यमरः सन्निहितधने तु अर्थवानित्येव ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0373,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें