🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:44:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवतीर्ण
avatīrṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवतीर्ण वि॰ [सं॰]
१. उतरा हुआ । अवतरित ।
२. अवूदित [को॰] ।
३. व्यातीत, जैसे रात्रि [को॰] ।
४. पार किया हुआ [को॰] ।
५. स्नात [को॰] ।
६. अवतार ग्रहण किया हुआ [को॰] ।
७. उदाहृत । उदधृत ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-तीर्ण mfn. alighted, descended
got over (a disease), Kathās.
translated, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (99,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवतीर्ण p. p. 1 Descended, alighted, come down; शैलराजावतीर्णां जह्नोः कन्यां Me. 50; जलनिधिमनुरूपं जह्नुकन्यावतीर्णा R. 6. 85; संसारपथमवतीर्णानां K. 175 who have entered upon mundane life. --2 Bathed in; उदधिमिवावतीर्णः K. 158; come to, entered into. --3 Appeared as an incarnation; तदर्थमवतीर्णोऽसौ मन्नियोगाच्चतुर्भुजः Mb.; Pt. 1. --4 Crossed, passed over; अपि नामावतीर्णोसि बाणगोचरं Māl. 1 crossed the path, gone within the range, of arrows; दर्शनपथमवतीर्णः Ś. 3. --5 Fallen (as the night); अवतीर्णायां तस्यां यामिन्यां K. 269; भरेणावतीर्णायां रजन्यां K. 368. --6 Translated. --Comp. --ऋण a. absolved from debt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0181-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवतीर्ण्ण त्रि० अव + तॄ--कर्त्तरि क्त । १ कृतावगाहने २ कृताव- रोहणे “कौवेरदिग्भागमपास्य मार्गमागस्त्यमुष्णांशुरिवाप- तीर्ण्णः” माघः ३ अन्यरूपेण प्रादुर्भावे च “तदर्थमवती- र्ण्णोऽसौ मन्नियोगाच्चतुर्भुजः” भा० व० प० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0426,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवतीर्णः, त्रि, (अव + तॄ + कर्त्तरि क्तः ।) अवतरण- विशिष्टः । प्रादुर्भूतः । जलादौ कृतावरोहः । यथा । ज्योतिषे । “नीलग्रीव शुभग्रीव सर्व्वकामफलप्रद । पृथिव्यामवतीर्णोऽसि खञ्जरीट नमोऽस्तु ते” ॥ इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-124-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें