🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:47:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवदान
avadāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्रशंसनीय कर्म (3.2.3) कर्मवृत्त
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवदान संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्रशस्त कर्म ।
२. शुद्ध आवरण । अच्छा काम ।
२. खंड़न । तोड़ना ।
३. पराक्रम । शक्ति बल ।
४. अतिक्रम । उल्लंघन ।
५. शुद्ध करना । पवत्रि करना । साफ करना ।
६. वीरणामूल । खस । उशीर । गाँड़रे की जड़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अव-दान n. a great or glorious act, achievement (object of a legend, Buddh.), Śak.; Ragh. xi, 21; Kum. vii, 48. (for 2. अव-दान See अव√ दो.)
2. अव-दान n. cutting or dividing into pieces, ŚBr. &c.
a part, portion, ŚBr.; KātyŚr.
= अव-दाह (see s.v. अव-√ दह्), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (99,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवदानं 1 A pure or approved occupation. --2 An accomplished act. --3 A valorous or glorious act, prowess, heroic act, heroism, glorious achievement; संगीयमानत्रिपुरावदानः Ku. 7. 48; Śi. 7. 2, 18. 16; प्रापदस्त्रमवदानतोषितात् R. 11. 21; Ki. 17. 16; तत्त्वत्पूर्वावदानेभ्यो न रोचते Dk. 52; Ki. 3. 43, 13. 32. --4 Object of a legend.
अवदानं [अव-दो-ल्युट्] 1 Cutting or dividing into pieces. --2 A part, portion; हृदयाद्यवदानानाम् Ś. B. --3 Transgression. --4 The root of a plant; see अवदान also.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0181-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवदान न० अव + दो--ल्युट् । १ खण्डने, २ पराक्रमे ३ अति- क्रमे ४ शुद्धिकरणे, च अवद्यति रोगमनेन करणे ल्युट् । ५ वीरणमूले न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0426,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवदानं, क्ली, (अव + दो + ल्युट् ।) वृत्तं कर्म्म । प्रशस्तमथच निर्व्यूढं कर्म्म । ये कर्म्मे प्रवृत्तिते सकले प्रशंसा करे सेइ समाप्तकर्म्म इति भाषा । तत्पर्य्यायः । अपदानं २ । इत्यमरः तट्टीका च । खण्डनं । इति मेदिनी ॥ (“विश्वावसुप्राग्रहरैः प्रवीणैः सङ्गीयमानत्रिपुरावदानः” । इति कुमारसम्भवे ।) वीरणमूलमिति स्वामी ॥ (पराक्रमः । वीर्य्यं । यथा, -- “नैरृतघ्नमथ मन्त्रवन्मुनेः प्रापदस्त्रमवदानतोषितात्” । इति रघुवंशे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-124-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें