🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:55:49 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवीज
avīja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवीज १ वि॰ [सं॰]
१. बीजरहित ।
२. नपुंसक ।
३. मुख्य हेतु का अभाव [को॰] ।
अवीज २ संज्ञा पुं॰
१. मानसिक उत्तेजना पर नियंत्रण ।
२. बीज का अभाव या न होना ।
३. बुरा बीज ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवीज --जक(अबीज) 1 Seedless; Ms. 10. 71. --2 Impotent; Ms. 9. 79. --3 Having no prime cause. --जः Restraint, controlling the mental passions. --जा Vine plant. --जं 1 Bad seed, bad grain; ˚विक्रयिन् Ms. 9. 291. --2 Absence of seed. --Comp. --हन् a. Ved. not pernicious to men.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0197-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवीज त्रि० नास्ति वीजमस्य । वीजशून्ये १ फलादौ । [] २ द्राक्षायां स्त्री । वीजानाधायके त्रि० “अवीजमपि क्षेत्रं केवलं स्थण्डिलं भवेत्” मनुः । अप्राशस्त्ये न० त० । अङ्कु- रोत्पादनायासमर्थे त्रैहायाणादौ ३ वीजे च । “अवीज- विक्रयी चैव वीजोत्कृष्टं तथैव च” मनुः । “अवीजं प्ररोहासमर्थमिति” कुल्लू० । वीजं शुक्रं न० ब० । शुक्ररहिते ४ क्लीवे न० । “न मूत्रं फेनिलं यस्य विष्ठा चाप्सु निमज्जति । मेढ्रंचोन्मादशुक्राभ्यां स क्लीव इति कथ्यते” स्मृतेस्तस्य तथात्वम् । “उन्मत्तं पतितं क्लीवमवीज’ पापरोगिणम्” इति मनुः । ५ कारणशून्ये त्रि० ६ योगोक्ते निर्वीजे चित्तवृत्तिपरिणामनिरोधे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0465-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें