🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:49:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अश्मंतक
aśmaṃtaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अश्मंतक संज्ञा पुं॰ [सं॰ अशमन्तक]
१. मूँज की तरह एक घास जिससे प्राचीन काल में ब्राह्मण लोग मेखला अर्थात् करधनी बताते थे ।
२. आच्छादन । छाजन । ढकना ।
३. दीपाधार । दीवट ।
४. पाषाणमेद ।
५. लिसोढ़ा ।
६. कचनार ।
७. चूल्हा । भट्ठी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अश्मन्तक n. a fireplace, L.
a shade for a lamp, Daś.
अश्मन्तक m. (= अश्मान्तक, q.v.) N. of a plant, PārGṛ.; Suśr. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (114,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्मंतकः --कं 1 A fireplace. --2 The shade for a lamp (दीपाधार). --3 A kind of grass. --कः N. of several trees:--(a) अम्लोटक; its leaf; Māl. 9. 7; (b) N. of a tree कोविदारक; (c) N. of a plant from the fibres of which a Brāhmaṇa's girdle may be made.
अश्मंतकः --कं 1 A fireplace. --2 The shade for a lamp (दीपाधार). --3 A kind of grass. --कः N. of several trees:--(a) अम्लोटक; its leaf; Māl. 9. 7; (b) N. of a tree कोविदारक; (c) N. of a plant from the fibres of which a Brāhmaṇa's girdle may be made.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0202-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्मन्तक पु० न० अश्मानमन्तयति अन्त--णिच् ण्वुल् शक० । १ चू- ल्ल्याम् २ दीपाधारे ३ छादने, (आउड) ख्याते तृणविशेषे च । “मुञ्जालाभे तु कर्त्तव्याः कुशाश्मान्तकवल्वजैः” मनुः । ४ अम्लोटकवृक्षे, ५ अम्लपत्रे ६ कोविदारकवृक्षे च पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0494,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्मन्तकं, क्ली, (अश्मन्त + स्वार्थे कन् ।) चुल्ली । मल्लिकाच्छादनं । दीपाधाराच्छादनं । इति मे- दिनी ॥ सेज आँधारिया इत्यादि भाषा ।
अश्मन्तकः, पुं, अश्मन्त + कन् ।) तृणविशेषः । अम्ल- कुचाइ इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । अम्लोटकः २ । इति रत्नमाला ॥ वृक्षविशेषः । आवुटा इति पश्चिमदेशे ख्यातः । तत्पर्य्यायः । इन्दुकः २ कुराली ३ अम्लपत्रः ४ श्लक्ष्मत्वक् ५ नीलपत्रः ६ यमलप- त्रकः ७ । अस्य गुणाः । मधुरत्वं । कषायत्वं । सुशी- तलत्वं । पित्तप्रमेहविदाहतृष्णाविषमज्वरविषा- र्त्तिच्छर्द्दिभूतनाशित्वञ्च ॥ इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-141-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "अश्मंतक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें