🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:24:43 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अश्लेषा
aśleṣā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अश्लेषा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. राशिचक्र के २७ नक्षत्रों में से नवाँ नक्षत्र । विशेष—यह नक्षत्र चक्राकार छ: नक्षत्रों से मिलकर बना है । इसका देवता सर्प है और यह केतु ग्रह का जन्म नक्षत्र है ।
२. अलगाव । विच्छेद । विश्लेष [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-श्लेषा f. sg. or आस्, f. pl. (= आ-श्लेषा, q.v.) N. of the seventh (in later times the ninth) lunar mansion (containing five stars), MBh. xiii, 3262; Jyot.; VarBṛS.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (114,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्लेषा [न श्लिष्यति यत्रोत्पन्नेन शिशुना, श्लिष्-घञ् Tv.] 1 The 9th Nakṣatra or lunar mansion containing five stars. --2 Disunion, disjunction. --Comp. --जः, --भवः, --भूः N. of Ketu, i. e. the descending node. --शांतिः f. an expiatory ceremony performed on account of the birth of a child under the Aśleṣā.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0203-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्लेषा, स्त्री, (नास्ति श्लेषो यस्याम् ।) अश्वि- न्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गतनवमनक्षत्रं । अस्य रूपं । चक्राकृतिषड्नक्षत्रात्मकं । इति दीपिका ॥ तस्याधिदेवता सर्पः ॥ यथा । अश्वि-यम दहन- कमलज-शशि-शूलभृददिति-जीव-फणि-पितरः । इत्यादि ज्योतिस्तत्त्वं ॥ सा केतुग्रहस्य जन्मनक्षत्रं । यथा, -- “विशाखानलतोयानि वैष्णवं भगदैवतं । पुष्या पौष्णं यमः सर्पो जन्मभान्यर्कतः क्रमात्” ॥ इति दीपिका ॥ सा च अधोमुखगणः । यथा, -- “अश्लेषवह्नियमपित्र्यविशाखयुक्तं पूर्व्वात्रयं शतभिषा च नवाप्युडूनि । एतान्यधोमुखगणानि शिवानि नित्यं विद्यार्घ्यभूमिखननेषु च शोभितानि” ॥ इति ज्योतिस्तत्त्वं ॥ * ॥ तस्या मस्तकोपरि उदये रात्रिलग्ननिरूपणं यथा, -- “मौलिगे भुजगभे श्वपुच्छके भङ्गुराकृतिनि सप्ततारके । मारकेलिरसिके तुलोदयात् निर्ययुर्ज्जलधिखाक्षिलिप्तिकाः” ॥ ३ । २४ । इति कालिदासकृतरात्रिलग्ननिरूपणं ॥ तत्र जातफलं ॥ “वृथाटनः स्यादतिदुष्टचेताः कष्टप्रदश्चापि वृथा जनानां । सर्पे सदर्पो हि शठार्पितार्थः कन्दर्पसन्तप्तमना मनुष्यः” ॥ इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-144-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अश्लेषा" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें