🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:46:47 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अषाढ
aṣāḍha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-षाढ mfn. (or in RV. अ-षाळ्ह) not to be overcome, invincible, RV.; VS.
born under the Nakṣatra Aṣāḍhā, Pāṇ. iv, 3, 34
अ-षाढ m. the month (generally called) Āṣāḍha, L.
a staff made of Palāśa wood (carried by the student during the performance of certain vows), L.
N. of a teacher, Kāṭh.; ŚBr. i (cf. आषाढि)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (116,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अषाढ a. 1 Ved. Not to be overcome, invincible; Rv. 2. 21. 2. --2 Born under the constellation Aṣāḍha (P. IV. 3. 34). --ढः 1 The month Aṣāḍha commencing with the sun's entrance into Gemini (usually written आषाढ). --2 A staff made of the wood of Palāśa, carried by a religious student or ascetic. --3 N. of the Malaya mountain. --ढा N. of a constellation, the twentieth (पूर्वाषाढा) and twenty-first (उत्तराषाढा) lunar mansions.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0205-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अषाढ (शाड) पु० अषाढ(शाड)या युक्ता पौर्णमासी आषाढी (शाडी)सा यत्र मासे अण् वा ह्रस्वः । वैशाखादितस्तृतीये चान्द्राषाढ(ड)मासे । आषाढी पूर्णिमा प्रयोजनमस्य प्रयो- जनार्थे अण् । २ ब्रह्मचारिधार्य्ये दण्डे, तस्य हि आषाढ- पौर्णमास्यां विहितकर्म्मोप्रयोगित्वात् तथात्वम् पृ० ह्रस्वः । अषाढोऽप्युभयत्र । स्वार्थे कन् तत्रैव । सह क्त वेदे- ओत्त्वाभावः षत्वञ्च नं० त० । असोढे त्रि० “अषाढं युत्सु पृतनासु पप्रिम्” यजु० ३४, २० । “अषाढाय सहमानाय वेधसे” ऋ० २, २१, २ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0516,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अषाढः, पुं, (अषाढया युक्ता पौर्णमासी आषाढी, सा यत्र मासे अण् वा ह्रस्वः । आषाढी पूर्णिमा प्रयोजनमस्य । प्रयोजनार्थे अण् ।) आषाढ- मासः । व्रते पालाशदण्डः । इत्यमरटीकाधृत- द्विरूपकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-148-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अषाढ" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें