🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:26:54 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अष्ठीला
aṣṭhīlā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अष्ठीला संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. एक रोग जिसमें मूत्राशय में अफरा होने से पेशाब नहीं होता और गाँठ पड़ जाती है जिससे मला- वरोध होता है और वस्ति में पीड़ा होती है ।
२. पत्थर की गोली ।
३. गूदा । गिरी [को॰] ।
४. बीजान्न [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अष्ठीला f. id., MBh. iii, 10629; v, 2758
a round pebble or stone, Suśr. a ball, globe, MBh. i, 4494 seqq., (cf. अर्काष्ठिला)
(= वाताष्ठीला, q.v.) a globular swelling below the navel, produced by wind, Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (117,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अष्ठीला [अष्ठिस्तत्तुल्यकठिनाश्मानं राति; रा-क, रस्य लः दीर्घः Tv.] 1 A round swelling below the navel produced by wind. --2 A kind of disease of urine. --3 A globular or round body (in general). --4 A round pebble or stone. --5 Kernel. --6 Seedcorn.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0207-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अष्ठीला स्त्री अष्ठिस्तत्तुल्यकठिनाश्मानं रा--क रस्य लः दीर्घः “आध्मापयन् वस्तिगृहं रुद्ध्वा वातश्चलोन्नताम्” । कुर्य्यात्तीव्रार्त्ति मष्ठीलां मूत्रस्य मार्गरोधिनीमिति वैद्यकोक्त- लक्षणयुक्ते वातजन्ये १ व्याधिभेदे । २ मूत्राघातरोगभेदे सुश्रुतः तल्लक्षणादि तत्र यथा “अथातो मूत्राघातप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः वातकुण्डलिकाष्ठीला वातवस्तिस्तथैव च” द्वादशभेदानभिधाय लक्षितं यथा “शकृण्मार्गस्य वस्तेश्च वायु- रन्तरमाश्रितः । अष्ठीलावद्घनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुत्तमम् । विण्मूत्रानिलसङ्गश्च तत्राध्मानं च जायते । वेदना जायते वस्तौ वाताष्ठीलेति तां विदुः” । ३ वर्त्तुलाकारे पाषाणखण्डे च । तदाकारत्वेन वाताष्ठीलाया अपि तथा- त्वम् “ततोजज्ञे मांसपेशी लोहाष्ठीलेव संहता” भा० आ० प० ११५ अध्या० । मूत्राघाते क्लीवत्वमपि भेदनं दीपनं हृद्यमानाहाष्ठीलनुल्लघु” सुश्रुतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0526,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें