🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:33:17 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असत्त्व
asattva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असत्त्व १ वि॰ [सं॰]
१. सत्वहीन । कमजोर ।
२. जिसमें अच्छाई न हो ।
३. पशुविहीन । प्राणहीन [को॰] ।
असत्त्व २ संज्ञा पुं॰
१. अनस्तित्व । असत्ता ।
२. असत्यता ।
३. बुराई । खोटाई ।
४. अंधकार । अँधेरा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अ-सत्—त्व n. id., NṛsUp.
non-presence, absence, Nyāyam.
2. अ-सत्त्व mfn. strengthless, without energy, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (118,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असत्त्व a. 1 Without energy or strength. --2 Having no animal. --3 Having no goodness. --त्त्वं 1 Non-existence. --2 Unreality, untruth. --3 Wickedness, badness. --4 Duet. --5 Darkness.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0210-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असत्त्व न० असतो भावः त्व । १ अविद्यमानत्त्वे २ अव्यक्तत्वे ३ असाधुत्वे च सत्त्वं द्रव्यं न० त० । ४ द्रव्यभिन्ने “सोऽसत्त्व- प्रकृतिर्गुणः” इति फणिभा० । “क्रिया न युज्यते लिङ्ग- क्रियानाधारकारकैः । असत्त्वरूपता तस्या इयमेवाव- धार्य्यताम्” हर्य्युक्तायां लिङ्गसंख्यानन्वयिन्यां कर्त्तृकर्म- त्वभिन्नकारकत्वशून्यायां साध्यरूपयां ५ क्रियायाञ्च । सत्त्वं प्रकाशादिसम्पादकं प्रकृतेर्गुणभेदः न० त० । तद्भिन्ने ६ रजसि ७ तमसि च न० । सत्त्वं जन्तुमात्रम् न० ब० । ८ जन्तुशून्ये त्रि० । सत्त्वं सात्त्विकः गुणभेदः । ९ तच्छूत्ये तामसादिगुणयुते त्रि० । सत्त्वमर्थक्रिया- कारित्वम् अभावे न० त० । १० प्रयोजनानुपयुक्ते उदा० असत्ख्यातिशब्दे “सत्त्वासत्त्वकथा वृथा” खण्डनख० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0539,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें