🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:22:50 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आक्रांत
ākrāṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आक्रांत वि॰ [सं॰ आक्रान्त]
१. जिसपर आक्रमण किया गया हो । जिसपर हमला हुआ हो ।
२. घिरा हुआ । आवृत्त । छिका हुआ ।
३. वशीभूत । पराजित । विवश ।
४. पीड़ित । दलित । दबाया हुआ ।
५. व्याप्त । आकीर्ण ।
६. प्राप्त [को॰] ।
७. सज्जित [को॰] । यौ॰—आक्रांतनायिका = वह नायिका जिसका प्रेमी या पति जीत लिया गया हो । आक्रांतमित = जिसकी मति मारी गई हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-क्रान्त mfn. approached, frequented, visited, Mn.; R.
on which anything lies heavily, pressed by (instr. or in comp.), Mṛcch.; Pañcat. &c.
overcome, overrun, attacked, in the possession of (instr. or in comp.), Pañcat.; Kathās. &c.
overcome or agitated (as by feelings or passions), R.; Kathās. &c.
overspread with (instr.), Hit. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (128,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आक्रांत p. p. 1 Seized, taken possession of, overpowered, defeated, vanquished, overcome; आक्रांतविमानमार्गं R. 13. 37 reaching upto; रुजा˚ Pt. 5. 52; दिदृक्षा˚ हृदयः Dk. 141 seized with; आतपाक्रांतोयमुद्देशः M. 3 exposed to heat; आक्रांतपूर्वमिव भुजंगं R. 9. 79 trodden or trampled under foot; filled with, full of, occupied, covered, overspread; शुशुभे तेन चाक्रांतं मंगलायतनं महत् R. 17. 29; Bh. 2. 108; वलिभिर्मुखमाक्रांतं Bh. 3. 14, 62; U. 2. 20; Mv. 5. 40; Śi. 1. 70; H. 1. 24; Dk. 141; K. 55; Ve. 2. 26; ˚मति having the mind engrossed or occupied; U. 5. 19; Māl. 9. 48; so मदन, ˚भय, ˚शोक˚ &c. --2 Loaded (as with a burden); भाराक्रांता वसुंधरा Mk. 8. 6; K. 118; Amaru. 30. --3 Surpassed, eclipsed, superseded; R. 10. 38, Ve. 5, M. 3. 5. --4 Obtained, possessed of; [] वर्णांतराक्रांतपयोधराग्रां R. 14. 27; Ki. 11. 7. --5 Accompanied, attended. --6 Pained, distressed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0224-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आक्रान्त त्रि० आ + क्रम--क्त । १ पराभूते २ खोपरिगत्या व्याप्ते सममेव समाक्रान्तं द्वयं द्विरसगामिना” रघुः । “नितान्तमाक्रान्त इवाङ्गनानाम्” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0602,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आक्रान्तः, त्रि, (आङ् + क्रम + क्त) कृताक्रमणः । अधिक्रान्तः । आक्रमविशिष्टः । इति हलायुधः ॥ (अभिभूतः । पराभूतः । वशीभूतः । यथा मनुः -- “न पाषण्डिगणाक्रान्ते नोपसृष्टेऽन्त्यजैर्नृभिः” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-164-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आक्रांत" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें