🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:58:32 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आगंतुक
āgaṃtuka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आगंतुक १ वि॰ [सं॰ आगन्तुक] [स्त्री॰ आगंतुका, आगंतुकी]
१. जो आवे । आगमनशील ।
२. जो इधर उधर से घूमना फिरता आ जाय । उ॰—लगा कहने आगंतुक व्यक्ति मिटाया उत्कंठा सविशेष ।—कामायनी, पृ॰ ५० ।
आगंतुक २ संज्ञा पुं॰
१. अतिथि । पहुना ।
२. वह पशु जिसके स्वामी का पता न हो ।
२. अचानक होनेवाला रोग ।
३. प्रक्षिप्त पाठ (को॰) । यौ.—अगंतुक ज्वर = वह ज्वर जो चोट, भूत, प्रेत के भय या अधिक श्रम करने आदि से अचानक हो जाय । आगंतुक अनि- मित्त लिंगनाश = एक प्रकार का चक्षुरोग जिसमें आँख की ज्योति मारी जाती है । प्राचीनों के अनुसार यह रोग देवता, ऋषि, गंधर्व, बड़े सर्प और सूर्य के देखने से हो जाता है । आगंतुकब्रण=वह घाव जो चोट के पकने से हो । आगंतुक व्याधि=किसी विमारी के बीच में होनेवाली बिमारी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आगन्तुक mfn. anything added or adhering, ĀśvŚr.
incidental, accidental, adventitious (as pleasure, pain, ornament, &c.), Suśr.
Viṣṇus.
arriving of one's own accord, stray (as cattle), Yājñ. ii, 163
interpolated (said of a various reading which has crept into the text without authority) Comm. on Kum. vi, 46
आगन्तुक m. a new comer, stranger, guest, Kathās.; Hit. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (129,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आगंतुक a. (का, की f.) 1 Coming of one's own accord, arriving uninvited; आगंतुका वयं Dhūrtas. --2 Stray (as an animal); Y. 2. 163. --3 Incidental, accidental; adventitious; इत्यागंतुका विकाराः Āśval. --4 Interpolated, spurious (as a reading), having crept in without authority; अत्र गंधवद्गंधमादनमित्यागंतुकः पाठः Malli. on Ku. 6. 46. --कः 1 An intruder, interloper. --2 A stranger, guest, new-comer; Ś. 4, {6} --3 Interpolated reading.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0226-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आगन्तुकं, त्रि, (आगन्तु + स्वार्थे कन्) आहार्य्यं । अनित्यस्थायि । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (अज्ञातकुलशीलादिर्नवागतः पुरुषः । यथाः “त्वया च मूलभृत्यानपास्यायमागन्तुकः पुर- स्कृतः” । इति हितोपदेशे ॥ अतिथिः । अज्ञात- स्वामिकः पश्वादिः । यथा याज्ञवल्क्ये ॥ “महोक्षोत् सृष्टपशवः सूतिकागन्तुकादयः । पालो येषां तु ते मोच्या दैवराजपरिप्लुताः” ॥ आकस्मिकक्षतादिरोगः । यथा, शुश्रुते । “शलश्वल आशुगमने धातुस्तस्य शल्यमितिरूपं तत् द्विविधं, शारीरमागन्तुकं च” । इति ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-165-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "आगंतुक" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें