🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:48:42 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आजीव्य
ājīvya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आजीव्य १ वि॰ [सं॰]
१. जीविका योग्य । जिविका बनाने योग्य ।
३. निवास योग्य ।
४. उपजाऊ [को॰] ।
आजीव्य २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] जीविका या रोजी का साधन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आजीव्य mfn. affording a livelihood, Yājñ. i, 320; MBh. xiv, 1330
आजीव्य n. means of living, MBh. iii, 8452; BhP. (cf. स्व्-आज्˚.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (133,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आजीव्य pot. p. 1 To be practised (as a profession). --2 Fit for or affording a livelihood. --3 Habitable, fertile; Y. 1. 320; Ms. 7. 69. --व्यं A means of subsistence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0231-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आजीव्य त्रि० आजीव्यतेऽनेन बा० करणे ण्यत् । आजी- वनोपाये १ वृत्त्यादौ “आजीव्यः सर्व्वभूतानाम्” रामा० आजीव्यते वृत्त्यर्थमालम्ब्यतेऽसौ आ--जीव--कर्मणि अच् । २ वृत्त्यर्यमालम्बनीये नृपादौ । आजीव्यतेऽत्र आधारे बा० ण्यत् । ३ आजीवनीयदेशे “रम्यमानत् सामन्तं स्वाजीव्यं देशमावसेत्” मनुः । तेऽपि सर्वेनिवर्त्तन्तां येऽपि सूदानु- यायिनः मया यथोचिताजीव्यैः संविभक्ताश्च वृत्तिभिः” भा० व० प० ९३ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0642,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें