🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:59:17 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आटोप
āṭopa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आटोप संज्ञा पु॰ [सं॰]
१. आच्छादन । फैलाव ।
२. आडंबर । विभव ।
३. पेट की गुड़गुड़ाहट ।
४. फूलना । शोथ [को॰] ।
५. भीड़ [को॰] ।
६. आधिक्य । प्राचु्र्य [को॰] ।
७. गर्व । घमंड [को॰] । यौ॰—घटाटोप । उ॰—घटाटोप करि चहुँ दिसि घेरी । मुखहि निसान बजावहिं भेरी ।—मानस ६ ।३८ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आटोप m. puffing, swelling, MBh. iii, 11587; Pañcat. &c.
a multitude, redundancy, BhP.
flatulence, borborygmi, Suśr.
pride, self-conceit, Mṛcch. &c. (cf. सातोपम्.)
(also) haste, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (133,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आटोपः [आ-तुप्-घंञ् पृषो˚ टत्वं Tv.] 1 Pride, self-conceit, arrogance; साटोपं proudly, in a stately or majestic manner, frequently used as a stage direction. --2 Swelling, spreading, expanding, puffing; Prov. फटाटोपो भयंकर; said also of clouds; अद्यापि साटोपा मेघा दृश्यंते Pt. 1; Śi. 3. 74. --3 Flatulence (in the belly).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0231-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आटोप आ + तुप--घञ् पृषो० ठत्वम् । १ दर्पे, २ संरम्भे, ३ आडम्बरे च । “साटोपमुर्व्वीमनिशं नदन्तः” माघः “मदजलदुर्द्दिनान्धकारगजघटितघनघटाटोपपरि- पालितापि” काद० “साटोपं परिक्रम्य” वेणी० “कलापरुचि- राटोपनिचितान् मुकुटानिव” भा० व० प० । ४ वातजन्ये उदरशब्दभेदे “आमाटोपापचिश्लेष्मगुल्मेक्रिमिविका- रिणाम्” सुश्रु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0645,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आटोपः, पुं, (आङ् + टुप् + घञ् ।) दर्पः । इति हेमचन्द्रः ॥ वायुजन्य-उदरगुड्गुडाशब्दः । इति वैद्यकं ॥ (गर्व्वः, सम्भ्रमः, संरम्भः । यथा-पञ्चतन्त्रे “विषं भवतु मावाभूत् फटाटोपो भयङ्करः” । यथा शिशुपालबधे । ‘साटोपमुर्व्वीमनिशं नदन्तः’ । “आटोपहृल्लासवमीगुरुत्व- स्तैमित्यमावाहकफप्रसेकैः” । इति माधवकरः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-169-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें