🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:47:46 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आनत
ānata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
झुका हुआ (3.1.69) अवाग्र · अवनत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आनत वि॰ [सं॰] अत्यंत झुका हिआ । अतिनम्र । उ॰— पत्रों के आनत अधरों पर, सो गया निशिल वन का मर्मर ।— गुंजन, पृ॰ ७६ ।
२. कल्पभव के अंतर्गत वैमानि नामक जैन देवताओं में से एक देवता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-नत &c. See under आ-√ नम् next page.
आ-नत mfn. bending, stooping, bowed, Ragh.; Kathās.
humbled, submissive, obedient, MBh. &c.
bent or curved inwards (as a bow), ŚBr.
flat, sunk (not elevated), MBh.; R.
pacified, conciliated
saluted reverently.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (139,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आनत p. p. 1 Respectfully saluted or bowed to. --2 (Actively used) Bent down, bending, stooping, inclined; कुसुमानताः (तरवः) Ki. 5. 25; Rs. 6. 3; पादानतः Ku. 3. 8; so प्रश्रय˚, फलभार˚. --3 Making a low bow, saluting respectfully; R. 1. 92, 4. 69. --4 Humble, obedient, submissive, pacified, conciliated.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0241-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आनत त्रि० आ + नम--क्त । १ कृतप्रमाणे, २ अधोमुखे, ३ विन- येन नते च “तं व्याससूनुममलं मुनिमानतोऽस्मि” भा० १ मस्कन्धे । “स्पृशन्करेणानतपूर्व्वकायम्” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0716,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आनतः, त्रि, (आङ् + नम् + क्तः ।) नतः । तत्- पर्य्यायः । अवाग्रः २ अवनतः ३ । इत्यमरः ॥ (अधोमुखः, बिनतः, प्रणतः, विनयनम्रः । यथा, हरिवंशे ॥ “पितृभात्रोर्हि पादान् वै नमश्चक्रतुरानतौ” । महाभारते । “स कदाचित् मृगं विद्ध्वा वाणेनानतपर्ब्बणा” । मनुः । “रम्यमानतसामन्तं स्वाजीव्यं देशमावसेत्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-175-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आनत" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें