🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:14:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आलंभ
ālaṃbha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आलंभ संज्ञा पुं॰ [सं॰ आलम्भ]
१. छूना । मिलना । पकडना ।
२. उत्पाटन । उखाड़ना [को॰] । मरण । बध । हिंसा । यौ॰—अश्वालंभ । गवालंभ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-लम्भ m. taking hold of, seizing, touching, ŚBr.; ĀśvGṛ.; Mn.; Yājñ.
tearing off, rooting out (plants), Mn.
killing, sacrificing, AitBr.; ŚBr.; MBh.; Megh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (153,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आलंभः, --भनं [आ-लभ् घञ् ल्यट् मुम्] 1 Taking hold of, seizing, touching; Y. 3. 157; Ms. 2. 179. --2 Tearing off, uprooting (of plants); Ms. 11. 145. --3 Killing (especially an animal at a sacrifice); अश्वालंभं गवालंभं Ādipurāṇa.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0258-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आलम्भ पु० आ + लभ--घञ् मुम् । संस्पर्शे । वर्ज्जयेदित्य- नुषङ्गे “स्त्रीणाञ्च प्रेक्षणालम्भमुपघातं परस्य च” मनुः २ हिंसने च । “अश्वालम्भं गवालम्भं संन्यासं पल पैतृकम्” आदिपु० । “कृष्टजानामोषधीनां जाता- नाञ्च स्वयं वने । वृथालम्भेऽनुगच्छेद्गां दिनमेकं पयोव्रतम्” मनुः” । “सास्मै प्रीतान्यमालम्भायानुमन्यते तयानुमतमालभते” शत० ब्रा० । “आलम्भसमये तस्मिन् गृहीतेषु पशुष्वथ । महर्षयो महाभाग! वभूवुः कृपया- न्विताः” भा० आ० ९१ अध्याये ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0822,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आलम्भः, पुं, (आङ् + लभि + घञ् ।) मारणं । वधः । इत्यमरः ॥ (यथा स्मृतिः, “अश्वालम्भं गजालम्भं” । मेधदूते पूर्व्वमेघे । ४६ । “व्यालम्बेथाः सुरभितनयालम्भजां मानयिष्यन्” । छेदनम् । कर्त्तनम् । मनुः ११ । १४४ । “कृष्टजानामोषधीनां जातानां च स्वयं वने । [] वृथालम्भेऽनुगच्छेत् गां दिनमेकं पयोव्रतः” ॥ स्पर्शः । आलिङ्गनम् । यथा मनुः २ । १७९ । “द्यूतञ्च जनवादञ्च परिवादं तथाऽनृतं । स्त्रीणां च प्रेक्षणालम्भमुपघातं परस्य च” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-191-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें