🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:55:57 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आवाप
āvāpa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पेड़ की जड़ के पास का थाला (1.10.29) आलवाल · आवाल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आवाप संज्ञा पुं॰ [सं॰] वि॰ [आवापिक]
१. बीज बोना ।
२. आलवाल । थाला ।
३. कंगन ।
४. फेकना । छितराना ।
५. मिलाना । मिश्रण करना ।
६. अन्न पात्र ।
७. शत्रुतापूर्ण उद्देश् य ।
८. पात्रों को व्यवस्थितल ढंग से रखना ।
९. असमतल भूमि ।
१०. एक प्रकार का पेय [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-वाप m. scattering, throwing
sowing seed, MBh. Comm. on Yājñ.
insertion, Śulb.
casting, directing
(in med.) throwing additional ingredients into any mixture in course of preparation
mixing, inserting
setting out or arranging vessels, jars, &c., L.
a kind of drink, L.
a bracelet, L.
a basin for water round the root of a tree, L.
uneven ground, L.
hostile purpose, intention of going to war, Sāh.; Śiś. &c.
a vessel
principal oblation to fire, Gobh.
a receptacle (cf. व्यसनाव्˚).
आ-वाप &c. See आ-√ वप्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (154,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आवाप a. [आवप्-घञ्] Throwing, scattering; (as in अक्षावाप q. v.). --पः 1 Sowing seed. --2 Scattering, throwing in general; casting, directing. --3 Mixing, inserting. --4 Especially, throwing additional ingredients into a compound in course of preparation. --5 A basin for water round the root of a tree (आलवाल). --6 A vessel, jar for corn. --7 Setting out or arranging vessels. --8 Hostile purpose, intention of fighting (with another); foreign affairs; Śi. 2. 88. --9 A principal sacrifice or oblation to fire. --10 A kind of drink. --11 A bracelet ( आवापक). --12 Uneven ground.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0260-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आवाप पु० आ + वप--आधारे वा घञ् । १ आलवाले तत्र हि जलसेकेन वृक्षान् आवपन्तीति तस्य तथात्वम् २ धान्यादेः पात्रभेदे, (थल्या) मावे घञ् । ३ समन्तात् वपने । “शस्यावापे कृषीवलाः” भार० ४ धान्यादिस्थापने ५ शत्रुचिन्तने ६ पर- राष्ट्रचिन्तने, “तन्त्रावापविदा योगैर्मण्डलान्यधिष्ठिता” माघः । ७ प्रधानहोमे च । ८ आक्षेपे, “आवापो द्वापाभ्याम्” सा० द० । आक्षेपोत्क्षेपाभ्यामित्यर्थः आ + वप--कर्म्मणि घञ् । ९ आवपनीये प्रक्षेपणीये “पञ्चच्छन्दा आवाप चार्ववःपवमान” इति ताण्ड्य० ब्रा० अवापः आवनीयः आवापश्च स्तोमवृद्धये साम्न आक्षेप इति भा० १० वलये च” । ईषद्दृश्यतेऽत्र आधारे घञ् । ११ निम्नोन्नतभूमौ तत्र हि शस्यादिक न सम्यक् वप्तुं शक्यते इति तस्यास्तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0829,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आवापः, पुं, (आ वपन्ति सलिलमत्र । आङ् + वप् + घञ् ।) आलवालं । इत्यमरः ॥ वलयः । (यथा महाभारते १४ पर्ब्बणि । “मोहात् पपात गाण्डीवमावापं च करादपि” ।) शत्रुचिन्तनं । (परराष्ट्रचिन्तनम् । यथा, माघे । २८८ ।) “तन्त्रावापविदा योगैर्मण्डलान्यधितिष्ठता” ।) पानभेदः । इति हेमचन्द्रः ॥ भाण्डवपनं । परिक्षेपः । इति मेदिनी ॥ निम्नोन्नतभूमिः । इत्यजयः ॥ पात्रं । इति शब्दरत्नावली ॥ प्रधानहोमः । इति स्मृतिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-193-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें