🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:21:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आस्पद
āspada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आस्पद संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्थान । उ॰—कोटि बार आश्चर्य का आस्पद है । —श्यामा॰, पृ॰ ७१ ।
२. कार्य । कृत्य ।
३. पद । प्रतिष्ठा ।
४. अल्ल । वंश । कुल । जाति । जैसे,—आप कौन आस्पद है ।
५. कुंड़ली में दसावाँ स्थान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्पद n. (ifc. mf(आ)n. fr. पद with आ prefixed, स् being inserted), place, seat, abode, Śak.; Kathās.; Mṛcch.; Bhartṛ.; Daś. &c.
the tenth lunar mansion, VarBṛ.
business, affair
dignity, authority
power, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (161,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्पदं [आ-पद्-घ सुट्च] 1 A place, site, seat, room; तस्यास्पदं श्रीर्युवराजसंज्ञितं R. 3. 36; ध्यानास्पदं भूतपतेर्विवेश Ku. 3. 43, 5. 10, 48, 69; कथं तादृशानां गिरि वैतथ्यमास्पदं कुर्यात् K. 174; राजन्यास्पदमलभत Dk. 160 obtained a hold on the king. --2 (Fig.) An abode, subject, receptacle; निधनता सर्वापदामास्पदं Mk. 1. 14; करिण्यः कारुण्यास्पदं Bv. 1. 2; आस्पदं त्वमसि सर्वसंपदां Ki. 13. 39; so दोष˚, उपहास˚ &c. --3 Rank, position, station; काव्यार्थभावनेनायमपि सभ्यपदास्पदं S. D. --4 Dignity, authority, office; लब्धास्पदोस्मीति विवादभीरोः M. 1. 17. --5 Business, affair. --6 Prop, support. --7 The tenth place from the लग्न q. v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0270-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्पद न० आ + पद--घ सुट् च । १ प्रतिष्ठायाम्, २ पदे, ३ स्थाने, “ध्यानास्पदं भूतपतेर्विवेश” स्तनद्वयेऽस्मिन् हरिचन्दना- स्पदे “सरागमस्या रशनागुणास्पदम्” इति च कुमा० । “तदास्पदं श्रीर्युवराजसंज्ञितम्” । रघुः “व्योम्नीव भ्रुकु- टीच्छलेन वदने केतुश्चकारास्पदम्” माघः ४ कृत्ये, ५ प्रभुत्वे च ६ अवलम्बने ७ विषये च । “निधनता सर्व्वापदामास्प- दम्” किरा० । “तस्मात् केवलप्रकृतास्पदा तुल्य योगितेति” माघस्य ५, २१ व्या० मल्लि० । ८ अवस्थाने उप- गृह्यास्पदञ्चैव” मनुः । ९ लग्नावधिदशमस्थाने । “कर्म्मस्थानञ्च दशमं मेसूरणमास्पदं खञ्च” ज्योतिषम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0894,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्पदं, क्ली, (आपद्यतेऽस्मिन् इति । आस्पदं प्रति- ष्ठायामिति निपातनात् सुट् ।) प्रतिष्ठा । कर्म्म । इत्यमरः ॥ प्रभुत्वं । इति धरणी । स्थानं । इति हेमचन्द्रः ॥ (“रागस्यास्पदमित्यवैमि न हि मे ध्वंसीति न प्रत्ययः” । इति नागानन्दे । तथा च रघौ ३ । ३६ । “नरेन्द्रमूलायतनादनन्तरं तदास्पदं श्रीर्युवराजसंज्ञितम्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-198-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें