🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:51:32 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आहित
āhita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आहित १ वि॰[सं॰]
१. रखा हुआ । स्थापित ।
२. धरोहर रखा हुआ । गिरों रखा हुआ । रेहन रखा हुआ ।
आहित २ संज्ञा पुं॰ पंद्रह प्रकार के दासों में से एक, जो अपने स्वामी से इकट्ठा धन लेकर उसकी सेवा में रहकर उसे पटाता हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-हित mfn. placed on, placed, deposited, put on Pāṇ. viii, 4, 8; RV.; AV.; MBh. &c.
added (as fuel to the fire)
one who has added
deposited, pledged, pawned Comm. on Yājñ. &c.
given, delivered
conceived
performed, done, effected, MBh.
entertained, felt, L.
comprising, containing.
आ-हित n. a partic. mode of fighting (v.l. अ-ह्˚), Hariv.
आ-हित and आ-हिति. See आ-√ धा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (138,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आहित p. p. 1 Placed, set, deposited; मनस्याहितकर्तव्याः Ku. 2. 62 bearing in mind what they had to do; भारतीमाहितभरां Śi. 2. 69 full of deep meaning. --2 Given, imparted. --3 Entertained, felt. --4 Comprising, containing. --5 Performed, done. --Comp. --अग्नि a. {1} one who keeps or places the fire on the altar, sacrificer; cf. अग्न्याहित. {2} a Brāhmaṇa who maintains and consecrates sacred fire in his house perpetually. --अंक a. marked, spotted. --औत्सुक्य a. one who creates anxiety; R. 2. 73. --क्लप्न a. exhausted, tired. --लक्षण a. bearing a characteristic epithet; ककुत्स्थ इत्याहितलक्षणोऽभूत् R. 6. 71; (according to Malli. = प्रख्यातगुण noted or well-known for good qualities). --व्यथ a. pained, grieved. --स्वन a. making a sound, noisy.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0239-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहित त्रि० आ + धा--क्त ह्यादेशः । १ न्यस्ते, २ स्थापिते, ३ अर्पिते । “व्यावर्त्तनैरहिपतेरयमाहिताङ्कः” किरा० ४ कृते, ५ कृताधानसंस्कारे च “प्रणीताश्चाप्रणीतश्च यथाऽग्नि- दैवतं नृणाम्” मनुव्या० “आहितोऽनाहितोवाग्नि- रिति” कुल्लू० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0904,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहितः, त्रि, (आङ् + धा + क्त ।) न्यस्तः । अर्पितः । स्थापितः । इति हलायुधः ॥ (यथा, किराते । “व्यावर्त्तनैरहिपतेरयमाहिताङ्कः” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-199-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आहित" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें