🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:16:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ईशसख
īśasakha
🟠 शब्दसागर🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ईशसख संज्ञा पुं [सं॰] कुबेर [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईशसख पु० ६ त० टच्समा० । कुवेरे । बहु० म टच् । ईशसखा इत्येव । ईशमित्रादयोऽप्यत्र । ईशेन यथा ऽस्यसख्यं तथा भारते वर्णितं यथा । “पिता- मही रावणस्य साक्षाद्देवः प्रजापतिः । स्वयम्भुः सर्व- लोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः । पुलस्त्यो नाम तस्या- सीन्मानसोदयितः सुतः । तस्य वैश्रवणी नाम गवि पुत्रो- ऽभवत् प्रभुः । पितरं स समुत्सृज्य पितामहमुपस्थितः । तस्य कोपात् पिता राजन्! ससर्ज्जात्मानमात्मना । स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्द्धेन वै द्विजः । प्रतीकाराय स- क्रोधस्ततो वैश्रवणस्य वै । पितामहस्तु प्रीतात्मा ददौ वै- श्रवणस्य ह । अमरत्वं धनेशत्वं लोकपालत्वमेव च । ईशानेन तथा सख्यं पुत्रञ्च नलकूवरम् । राजधानीं नि- वेशञ्च लङ्कां रक्षोगणान्विताम् । विमानं पुष्पकं नाम कामगञ्च ददो प्रभुः । यक्षाणामाधिपत्यञ्च राजराजत्वमेव च” भा० व० २७३ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1011,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईशसखः, पुं, (ईशस्य सखा बन्धुः राजाहःसखिभ्यः टच् ।) कुवेरः । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-216-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें