🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:52:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उच्चावच
uccāvaca
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अनेक प्रकार का (ऊँचा-नीचा) (3.1.82) नैकभेद
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उच्चावच वि॰ [सं॰]
१. ऊँचा नीचा ।
२. ऊबड़ खाबड़ । विषम ।
३. छोटा बड़ा ।
४. अनेक रूप या प्रकार का । विभिन्न । विविध [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उच्चावच mfn. high and low, great and small, variegated, heterogeneous
various, multiform, manifold
uneven, irregular, undulating, ŚBr.; TS.; MBh.; R.; Mn. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (173,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उच्चावच a. [मयूरव्यंसकादिगण] 1 High and low, uneven, irregular, undulating; Ms. 6. 73. --2 Great and small, variegated, heterogeneous. --3 Various, multiform, of various kinds, diverse; उच्चावचाश्च पदार्था भवंतीति गार्ग्यः Nir.; Ms. 1. 38; Śi. 4. 46; Dk. 48, 104, 156.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0287-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उच्चावच त्रि० उदक् उत्कृष्टञ्च अवाक् अपकृष्टञ्च मयू० नि० । उत्कृष्टापकृष्टात्मके नानाभेदे “उच्चावचैरपि गतेषु सहस्र- संख्याम्” माघः “भवत्युतेव महाब्राह्मण उतेवोच्चा- वचं निगच्छति” शत० ब्रा० १४, ५, १, १९ । अथ खलू- च्चावचा जनपदधर्मा ग्रामधर्म्माश्च तान् विवाहे प्रतोयात्” आश्व० गृ० १, ७, १, । “उच्चावचेषु भूतेषु स्थितं तं व्याप्य तिष्ठतः” । “उच्चवचानि भूतानि सततं चेष्टयन्ति याः” मनुः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1064,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उच्चावचः, त्रि, (उदक् च अवाक् च । मयूरव्यंसका- दित्वात् साधुः ।) अनेकप्रकारः । तत्पर्य्यायः । नैकभेदः २ । इत्यमरः ॥ (यथा, मनुः १ । ३८ । (“उल्कानिर्घातकेतूंश्च ज्योतींष्युच्चावचानि च” । “उच्चावचेषु भूतेषु स्थितं तं व्याप्य तिष्ठतः” । इति च मनुः ६ । ७३ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-220-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬