🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:23:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उच्चैः
uccaiḥ
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उच्चैः अव्य॰ [सं॰]
१. ऊँचा । नीचा का उलटा ।
२. ऊँचे स्वर से । जोर से ।
३. बहुत अछिक । ज्यादा [को॰] । विशेष—समास में या स्वतंत्र रूप इसका विशेषण की तरह भी प्रयोग होता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उच्चैः (in comp. for उच्चैस् below).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (173,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उच्चैः ind. [cf. Uṇ. 5. 12] 1 Aloft, high, on high, above, upwards (opp. नीचं-चैः); पश्चादुच्चैर्भवति हरिणः Ś. 4. v. l.; विपद्युच्चैः स्थेयं Bh. 2. 28; उच्चैरुदात्तः P. I. 2. 29. --2 Loudly, with a loud noise; उच्चैर्विहस्य; R. 2. 12, 51; Bg. 1. 12. --3 Powerfully, intensely, very much, greatly; विदधति भयमच्चैर्वीक्ष्यमाणा वनांताः Rs. 1. 22; आश्लेषमर्पय मदर्पितपूर्वमुच्चैः Amaru. 94. --4 (Used as an adj. in comp. or by itself) (a) high, noble; जनोयमुच्चैःपदलंघनोत्सुकः Ku. 5. 64, 6. 75; ˚कुलं चात्मनः Ś. 4. 16; किंपुनर्यस्तथोच्चैः Me. 17; Ratn. 4. 16. (b) distinguished, pre-eminent, famous; उच्चैरुच्चैःश्रवास्तेन Ku. 2. 47, M. 5. 17. --Comp. --कर a. making acutely accented. --घुष्टं {1} clamour, great uproar. {2} loud proclamation. --घोष a. boisterous, crying, roaring. --(षः) {1} loud noise. {2} a form of Rudra. --द्विष् a. having strong or powerful enemies; Ku. 3. 14. --भुजतरु a. having trees like outstretched arms; Me. 36. --वादः high praise; जामदग्न्यस्य दमन इति कोऽ यमुच्चैर्वादः U. 5. --शिरस् a. high-minded, one of high rank, magnanimous; क्षुद्रपि नूनं शरणं प्रपन्ने ममत्वमुच्चैःशिरसां सतीव Ku. 1. 12. --श्रवस्, --स a. {1} long-eared. {2} deaf. (--m.) N. of the horse of Indra (said to be churned out of the occan); उच्चैरुच्चैःश्रवास्तेन हयरत्नमहारि च Ku. 2. 47. --स्वर a. high-sounding. --(रः) a loud sound or voice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0286-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उच्चैः, [स्] व्य, (उच्चीयते इति । उत् + चि + डैस् ।) उच्चम् । महत् । इत्यमरः ॥ (यथा, कुमारे २ । ४७ । “उच्चैरुच्चैःश्रवास्तेन हयरत्नमहारि च” । “शिलोच्चयोऽपि क्षितिपालमुच्चैः” । इति रघुः २ । ५१ । यथा, माघः २ । ५१ । “अकृत्वा हेलया पादमूच्चेर्भूर्द्धसु विद्विषाम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-220-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें