🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:03:50 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उत्तार
uttāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उत्तार १ वि॰ [सं॰]
१. सवसे बड़ा । श्रेष्ठ [को॰] ।
उत्तार २ संज्ञा पुं॰
१. उद्धार करना ।
२. पार करना । किनारे पर उतारना ।
३. मुक्त करना ।
४. वमन ।
५. अनस्थिरता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. उत्-तार mfn. (fr. तारा with 1. उद् in the sense of ‘apart’) (an eye) from which the pupil is taken out, BhP. vi, 14, 46
(for 2. उत्-तार &c. See उत्-तॄ.)
2. उत्-तार m. (for 1. See s.v. above) transporting over, Prab.
landing
delivering, rescuing, MBh.
ejecting, getting rid of
vomiting
passing away, instability
उत्-तार mfn. surpassing others, excellent, pre-eminent, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (179,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उत्तार a. 1 Surpassing others, exceilent, pre-eminent. --2 Having the eye balls turned up (as eyes). --रः 1 Transporting over, conveying. --2 Fording, crossing; सुखोत्तारतां K. 326. --3 Landing, disembarking. --4 Delivering, rescuing. --5 Getting rid of. --6 Vomiting. --7 Instability.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0295-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उत्तार पु० उद् + तॄ--णिच् अच् । १ उद्वमने २ उल्लङ्घने ३ पा- रनयने च । “संसारसागरोत्तारतरणिः” प्रबोध० “स वोरामापदं प्राप्युनोत्तारमधिगच्छति” भा० उ० १२६ अ० । उच्चैस्तारः प्रा० स० । ४ अत्यन्तोच्चशब्दादो त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1106,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उत्तारः, त्रि, (उत् + तॄ + घञ् ।) महान् । तत्पर्य्यायः । उदीर्णः २ उद्भटः ३ उदारः ४ उत्तमः ५ । इति जटाधरः ॥ (यथा प्रबोधचन्द्रोदये । “संसारसागरोत्तारतरणिः” ।) वमनम् । इति प्रायश्चित्तविवेकादयः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-226-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬