🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:06:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उत्थापन
utthāpana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उत्थापन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ऊपर उठाना ।
२. हिलानाड़ुना ।
३. जगना । उ॰—तब स्नान बकोकै श्री गिरेराज ऊपर पधारे । सो श्री गोवर्धननाथ जी को उत्थापन किए ।—दो सौ बावन॰, भा॰ २, पृ॰ २३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उत्-थापन n. causing to rise or get up
raising, elevating, KātyŚr.
causing to leave (a house &c., with acc. of the person made to leave), Vet.
causing to come forth, bringing forth, Suśr.
exciting, instigating, bringing about, causing to cease, finishing
(in math.) the finding of the quantity sought, answer to the question, substitution of a value, Bījag.
उत्-थापन n. (in dram.) defiance, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (180,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उत्थापनं 1 Causing to rise, come up, or get up. --2 Raising, elevating. --3 Causing to leave (a house). --4 Exciting, instigating. --5 Awakening, rousing (fig. also). --6 Vomiting. --7 Finishing, completing. --8 Bringing about. --9 Bringing forth. --10 (In Math.) Finding the quantity sought, an answer to the question, substitution of a value (Colebr.). --नी The concluding verse (ऋच्).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0296-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उत्थापन न० उद् + स्था--णिच्--ल्युट् । १ उत्तोलने उन्नती करणे २ चालने ३ प्रबोधने ४ उद्वमने च । “एवं यन्त्रीपायान न्यांश्च शिरोत्थापनहेतृन् बुद्ध्यावेक्ष्य” सुश्रु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1108,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उत्थापनं, क्ली, (उत् + स्था + णिच् + ल्युट् ।) उत्तो- लनम् । उपस्थितीकरणम् ॥ (“किन्नु मे सुकृतं भूयात् भर्त्तुरुत्थापनं न वा” । इति महाभारते १ । आस्तीकपर्ब्बणि । ४६ । १७ ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-226-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें