🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:53:27 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उद्वाहन
udvāhana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उद्वाहन संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ उद्वाहक, उद्वाहनीय, उद्वाही, उद्वांहित, उद्वाह्य]
१. ऊपर ले जाना । ऊपर चढ़ाना । उठाना ।
२. ले जाना । हटाना ।
३. विवाह करना ।
४. एक बार जोते हुए खेत को फिर से जोतना । एक बाँह जोते हुए खेत को दूसरी बाँह जोतना । चास लगाना ।
५. व्यग्रता । चिंता । परेशानी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उद्-वाहन mf(ई)n. drawing up, lifting up, L.
उद्-वाहन n. anything which raises or draws up, L.
ploughing a field twice, L.
anxiety, anxious regret, L.
marriage, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (191,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उद्वाहन a. That which raises or draws up (in comp.); घटीयंत्रं सलिलोद्वाहनं प्रहेः Ak. --नं 1 Lifting up. --2 Ploughing a field twice. --3 Marriage. --4 Anxiety, anxious regret. --नी 1 A cord, rope. --2 A small shell, cowarie (वराटिका).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0311-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उद्वाहन न० उद् + वह--णिच्--ल्युट् । १ पुत्रादेरुद्वाहसम्पा- दने २ उन्नयने ३ स्थानान्तरनयने । उद्वाह्यते स्थानान्तरं नीयतेऽनेन उद् + वह--णिच्--करणे ल्युट् । ४ उद्धारण- साधने “उद्घाटनं घटीयन्त्रं सलिलोद्वाहने प्रहेः” अमरः । उद + वह--स्वार्थे णिच्--भावे ल्युट् । ५ विवाहे । वाह- नस्य हलाकर्षणस्योपरि वाहनं कर्षणं यत्र । ६ द्विहल्ये क्षेत्रे यत्र प्रथममेकवारं कृष्ट्वा पुनः कर्षणंक्रियते तादृशे क्षेत्रे हेम० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1187,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उद्वाहनं, क्ली, (उत् + वह + णिच् + ल्युट् ।) वि- वाहः । तत्पर्य्यायः । रणरणं २ । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥ द्विसीत्यम् । द्विवारकृष्टक्षेत्रम् । इति हेम- चन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-243-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬