🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:46:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपचित
upacita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पुष्ट/बढ़ा हुआ (3.1.88) निदिग्ध
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपचित १ वि॰ [सं॰]
१. बढ़ा हुआ । समृद्ध ।
२. संचित । इक़ट्ठा ।
३. शक्तिमान् (को॰) ।
४. ढका हुआ । आवरण में लिपटा हुआ (को) ।
४. जला हुआ । दग्ध (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-चित mfn. heaped up, increased
thriving, increasing, prospering, succeeding, MBh.; BhP.; Megh.; Ragh. &c.
big, fat, thick, Suśr.; Car.
covered over, furnished abundantly, possessing plentifully, MBh.; Hariv.; Pañcat. &c.
plastered, smeared
burnt, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (197,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपचित p. p. 1 Collected, gathered together, accumulated; अस्रैरुपचितैः Me. 105. --2 Increased, grown; U. 6. 28; R. 9. 27; ˚अवयवा मंजरी 9. 44 full-grown. --3 Grown in power, strengthened; Śi. 6. 63; R. 17. 54; ˚महामोहगहनः Māl. 1. 30; ˚वपुः Me. 32; लोकप्रसिद्धिः उपचिता Mu. 2 the popular idea was strengthened. --4 Full of, abounding in, covered over with; R. 9. 53; वियदुपचितमेघं [] Bh. 1. 35. --5 Abundantly furnished with, plastered, smeared.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0319-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपचित उप + चि--क्त । १ समृद्धे “मृगवयोगवयोपचितं वनम्” रघुः । २ दिग्धे च मेदि० ३ लेपनादिना वर्द्धिष्णौ निदिग्धे अमरः ४ समाहिते हेम० ५ सञ्चिते च “प्रयतत्वा- द्वोपचितमशुभं नाशयतीति प्रायश्चित्तम्” हारीतः । “उपचितं सञ्चितम्” प्रा० त० रघुनन्दनः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1205,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपचितः, त्रि, (उपचीयते स्म । उप + चि + क्त ।) दिग्धः । समृद्धः । इति विश्वमेदिन्यौ ॥ (यथा रघौ ९ म -- सर्गे, । “मृगवयोगवयोपचितं वनम्” ।) समाहितः । इति विश्वः हेमचन्द्रश्च ॥ निदिग्धः । लेपादिना वर्द्धितः । इत्यमरः ॥ (“यथाह हारीतः । “प्रयतत्वाद्वोपचितमशुभं नाशयतीति” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-252-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "उपचित" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें