🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:56:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपजन
upajana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपजन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
२. वृद्धि । संवर्धन ।
२. अनुबंध । संबंध ।
३. किसी शब्द के निर्माणार्थ एक अक्षर और जोड़ देना ।
४. संयुक्त वर्णा ।
५. शरीर देह [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-जन m. addition, increase
appendage, ĀśvŚr.; ChUp. Comm. on Nyāyam. &c.
addition of a letter (in the formation of a word), letters or syllables or affixes added, RPrāt.; APrāt.; Nir.; Sāy. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (198,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपजनः 1 Addition, increase. --2 Appendage. --3 Rise, origin. --4 Addition of a letter in the formation of words; वर्ण˚ Nir. --5 Any letter, syllable or affix so added; अनर्थका उपजनाः Nir. --नं The body.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0319-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपजन न० उपजायते जन--अच् । स्त्रीपुंसयोगेन जाय- माने १ देहे । “नोपजनं स्मरन्निदं शरीरं स यथा प्रयोग्य आचरणे युक्तः” छा० उ० । “मनसैव नोपजनं स्म- रन् स्त्रीपुंसयोरन्योन्योपगमेन जायते इत्युपजनम् आत्मभावेन वात्मसामीप्येन वा जायते इत्युजनमिदं तन्न स्मरन्” भा० । भावे घञ् अवृद्धिः । २ स्तोमादि वृद्धौ पु० । “तत्रोपजनस्तार्क्ष्यवर्ज्जमग्ने सूक्तानाम्” आश्व० श्रौ० ९, १, १५ “तत्र स्तोमवृद्धावुपजनस्थानमुच्यते नारा वृ० “सोमातिरेके स्तुतशस्त्रोपजनः ६, ७, १ “तदा स्तुतशस्त्रयोरुपजनीभवति” नारा० वृ० । ३ उत्पत्तिमात्रे च “योगोहि प्रभवाप्ययौ” कठोप० भाष्ये योगोहि प्र- भवाप्ययौ उपजनापायधर्म्मकौ” इति उक्तम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1206,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें