🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:46:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपसेचन
upasecana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपसेचन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सींचना या भिगोना । पानी छिड़कना ।
२. गोली चीज । रसा ।
३. वह गोली चिज जिससे रोटी या भात खाया जाय । जैसे, दाल, कढ़ी, सालन इत्यादि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-सेचन mfn. pouring upon or sprinkling, serving for sprinkling, RV. vii, 101, 4
उप-सेचन n. the act of pouring upon, sprinkling, RV. x, 76, 7; KātyŚr.; PārGṛ.
anything poured over or upon, infusion, juice, AV. xi, 3, 13; KaṭhUp. (cf. अनुप˚ and क्षीरोप˚.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (210,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपसेचन a. Pouring, sprinkling. --नं, उपसेकः 1 Pouring or sprinkling upon, watering. --2 Infusion; juice. --नी A ladle or cup for pouring.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0333-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपसेचन त्रि० उप + सिच--ल्यु । उपसेककर्त्तरि “त्रयः कोशास उपसेचनासः” ऋ०७, १०१, ४, तृच् । उपसेक्तृ तत्रार्थे त्रि० “लोकेभ्य उपसेक्तारमवऋत्यै” यजु० ३०, १२, स्त्रियां ङीप् । मावे ल्युट् । २ उपसेके न० दुहन्त्यू- धरुपसेचनाय कम्” ऋ० १०, ७६, ७, “पर्य्यूहणाद्योप्र- सेचनात् कृत्वा” कात्या०८, ५, ३६, बा० कर्त्तरि ल्युट् । ३ उपसेचके त्रि० स्त्रियां ङीप् “वेति त्वामुपसेचनी” ऋ० १०, २१, २, उपसेचनी उपरिक्षरणशीला आहुतिः भा० । करणे ल्युट् । ४ तत्साधने
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1338,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें