🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:15:40 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपसेवन
upasevana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपसेवन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पूजा करना । पूजन ।
२. सेवा करना ।
३. व्यवहार में लाना । आनंद लेना
४. अनुभव करना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-सेवन n. the act of doing homage
courting (e.g. the wife of another), Mn. iv, 134
service, worship, honouring, MBh.
addiction to, using, enjoying, MBh.; Suśr.
experiencing, suffering, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (210,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपसेवनं, --सेवा 1 Worshipping, honouring, adoring. --2 Service; राज˚ Ms. 3. 64. --3 Addiction to; विषय˚ Ms. 12. 7. --4 Using, enjoying (carnally also); छाया˚; परदार˚ Ms. 4. 134.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0333-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपसेवन न० उप + सेव--भावे ल्युट् । १ उपभोगप्रसङ्गे । “नहीदृशमनायुप्य लोके किञ्चन विद्यते । यादृशं पुरु- षस्येह परदारोपसेवनम्” मनुः २ समीपस्थित्या सेवने च । “निरताहं सदा सत्ये! भर्त्तॄणामुपसेवने” भा० व० २३२ अ० ३ तत्तत्कर्म्मणि अयन्तासक्तौ “अजीर्ण्णाध्यशनाया- सविरुद्धान्नोपसेवनात्” “एवंविधानां द्रव्याणामन्येषाञ्चो- पपेवनात्” सुश्रु० भावे अ उपसेवा । तत्रैवार्थे स्त्री । “गोभिरश्वैश्च यानैश्च कृष्या राजोपसेवया” । “परदारोपसेवा च शारीरं त्रिविधं स्मृतम्” “विषयोपसेवा याऽजस्रम्” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1338,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें