🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:54:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपस्तंभ
upastaṃbha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपस्तंभ संज्ञा पुं॰ [सं॰ उपस्तम्भ] सहारा । अवलंबन ।
२. जीवन का आश्रय (भोजन, निद्रा, आदि)
३. प्रोत्साहन । उत्साह बढ़ाना
४. आश्रय । आधार [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-स्तम्भ m. (less correctly written उप-ष्टम्भ) stay, support, strengthening, Hit. Comm. on ChUp.
encouragement, incitement
excitement Comm. on Sāṃkhyak.
base, basis, ground, occasion
support of life (as food, sleep, and government of passions), Car.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (210,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपस्तंभः, --भनं 1 Stay, support. --2 Support of life (as food, sleep &c.). --3 Encouragement, incitement, aid; मंत्रोपस्तंभेन H. 3. --4 Basis, ground, occasion; मूषकबलोपस्तंभेन कारणेन भवितव्यं H. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0334-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उप(ष्ट)स्तम्भ पु० उप + स्तन्म घञ् । पतनप्रतिरोधने अवलम्बने “मूषिकस्योपस्त(ष्ट)म्भे केनापि कारश्चेनात्र भवितव्यम्” हितो० । नि० षत्वम् । उपष्टम्भ १ उपष्टम्भशब्दार्थे २ आ- लम्बने ३ स्थितौ ४ सहकारे च “स्थानात् वीजादवष्टम्भात् प्रस्यन्दात् निधनादपि” पात० भा० गाथा । भावे ल्युट् । उपस्तम्भन तत्रैवार्थे न० । करणे ल्युट् । तत्साधने शकटाग्राधारकाष्ठे च “वरुणस्योत्तम्भनम- सीत्युपस्तम्भनेनोपस्तभ्नाति” शत० ब्रा० ३, ३, ४, २५, “उपस्तत्यते प्रतिरुध्यते इत्युपस्तम्भनं शकटाग्राधार- काष्ठम्” भा० “देवानामित्युपस्तम्भनस्य पश्चादीषाम्” कात्या० २, ३, १४, “शकटस्य काष्ठमोषा तदग्रस्य मूमि- स्पर्शो मा मूदिति तदाधारत्वेन स्थापितं काष्ठमुप- स्तम्भनम्” वेददी० । ततो ल्वुल् । उपस्त(ष्ट)म्भक [] बा नि० षत्वम् । उपस्त(ष्ट)म्भकर्त्तंरि आधिक्याधायके त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1339-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें