🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:56:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपात्त
upātta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपात्त १ वि॰ [सं॰]
१. प्राप्त । उ॰— इन्हें उपादि कहते हैं क्योंकि यह आलय से उपात्त है ।—संपूर्णा॰, आभि॰ ग्रं॰ पृ॰ ३०१ ।
२. युक्तियुक्त (को॰) ।
३. उनुभूत (को॰) ।
४. समाविष्ट (को॰) ।
५. अंतर्गत (को॰) ।
६. अंतर्गणित (को॰) ।
७. प्रतिसंह्लत (को॰) ।
८. वर्णित (को॰) ।
उपात्त २ संज्ञा पुं॰ मदहीन हाथी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपा-त्त mfn. (contracted fr. उपा-दत्त; cf. आ-त्त) received, accepted, acquired, gained, obtained
appropriated
taken away
seized, gathered
shaped
felt, perceived, regarded
comprised
employed, used
begun
enumerated
allowed in argument, granted, conceded
उपा-त्त m. an elephant out of rut, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (213,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपात्त p. p. 1 Got, received, acquired, obtained; ˚विद्यः R. 5. 1; जन्मांतर˚ K. 96, 166, 334, 346. --2 Appropriated. --3 Taken away, seized. --4 Felt, perceived, regarded. --5 Employed, used; Ku. 7. 20. --6 Comprised. --7 Begun, commenced. --8 Mentioned. --9 Allowed in argument, granted, conceded. --त्तः An elephant out of rut. --Comp. --रंहस् a. speedy, quick, fleet. --वर्ण a. celebrated in song; Ku. 5. 56. --शस्त्र a. taking up arms, armed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0337-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपात्त त्रि० उप + आ--दा--क्त । १ गृहीते, २ प्राप्ते च “क्षयं केचिदुपात्तस्य दुरितस्य प्रचक्षते” लावालिः । ३ अन्तर्गतमदे गजे पु० हलायुधः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1347,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपात्तं, त्रि, (उप + आ + दा + क्त ।) प्राप्तम् । यथा, -- “क्षयं केचिदुपात्तस्य दुरितस्य प्रचक्षते । अनुत्पत्तिं तथा चान्ये प्रत्यवायस्य मन्यते ॥ नित्यक्रियां तथा चान्ये ह्यनुषङ्गफलां श्रुतिम्” ॥ इति प्रायश्चित्ततत्त्वीयजावालभविष्यपुराणवचनम् ॥
उपात्तः, पुं, (उप समीपे आत्तः ।) निर्म्मदहस्ती । इति हलायुधः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-262-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें