🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:05:15 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उभयतोमुख
ubhayatomukha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उभयतोमुख वि॰ [सं॰] दोनों ओर मुँह रखनेवाला । दोमुँहा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उभयतो—मुख mf(ई)n. = उभय-मुख, q.v., Yājñ.; Hcat. &c.
having a spout on both sides (as a pitcher), ŚBr. iv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (217,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उभयतोमुख त्रि० उभयतो मुखे यस्य । द्विमुखे गृहादौ “उभयतोसुखाम्यां पात्राभ्याम्” शत० ब्रा० ४, ७, १, ७, स्त्रियां स्वाङ्गत्वाभावे टाप् स्वाङ्गे तु ङीष् । उभयतो- मुखी धेनुः । “सवत्सा रोमतुल्यानि युगान्युभयतोमुखी । दातास्याः स्वर्गमाप्नोति पूर्ण्णेन विधिना ददत् । यावद्वत्- सस्य पादौ द्वौ मुखं योनौ च दृश्यते । तावत् गौः पृथिवो ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति” याज्ञ० उक्तो धेनुभेदः । अ- न्यत्र इयमेव उत्क्रान्तिसंज्ञयोक्ता । “उत्क्रान्ते तु प्रवृ- त्तस्य सुखोत्क्रान्तिसमृद्धये । तुभ्यं संप्रददे नाम्ना गावमुत् क्रान्तिसंज्ञिताम्” विधा० पा० तद्दानमन्त्रः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1363,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬