🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:51:17 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उल्लास
ullāsa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उल्लास संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ उल्लासक, उल्लासित]
१. प्रकाश । चमक । झलक ।
२. हर्ष । मुख । आनंद ।
३. ग्रंथ का एक भाग । पर्व ।
४. एक अलंकार जिसमें एक के गुण या दोष से दूसरे में गुण या दोष दिखलाया जाता है इसके चार भेद हैं—(क) गुण से गुण होना । जैसे—न्हाय संत पवन करैं, गंग धरैं यह आश (शब्द॰) । (ख) दोष से दोष होना । जैसे, —जरत निरखि परस्पर घसन सों, बाँस अनल उपजाय । जरत आप सकुटुंब अन, बन हू देत जराय (शब्द॰) । (ग) गुण से दोष होना । जैसे—करन ताल मदवश करी, उड़वत अलि अबलीन । ते अलि विचरहिं सुमनवन, है करि शोभा- हीन (शब्द॰) । (घ) दोष से गुण होना । जैसे,—सूँघ चुप अरु चाट झट, फेंक्यों बानर रत्न । चंचलता वश जिन बरयो जेहि फोरन को यत्न (शब्द॰) । विशेष—कोई कोई (क) और (ख) को हेतु अलंकार या सम अलंकार और (ग) और (घ) को विचित्र या विषम अलंकार मानते हैं ।—उनके मत से यह अलंकारंतर है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उल्-लास m. light, splendour, L.
the coming forth, becoming visible, appearing, Kathās. xiv, 13; Sāh.; Kap. &c.
joy, happiness, merriness, Kathās.; Amar. &c.
increase, growth, BhP. vii, 1, 7
(in rhet.) giving prominence to any object by comparison or opposition, Kuval.
chapter, section, division of a book (e.g. of the Kāvya-prakāśa).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (219,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उल्लासः 1 Joy, delight; सोल्लासं U. 6; सकौतुकोल्लासं U. 2; उल्लासः फुल्लपंकेरुहपटलपतन्मत्तपुष्पंधयानां S. D. --2 Light, splendour. --3 (In Rhet.) A figure of speech in which a reference is made to the merits or demerits of one thing by comparing or contrasting the merits or demerits of another; अन्यदीयगुणदोषप्रयुक्तमन्यस्य गुणदोषयोराधानमुल्लासः R. G.; for examples, see R. G. ad loc.; cf. Chandr. 5. 131-133. --4 A division of a book, such as chapter, section &c.; as the ten Ullāsas of the Kāvyaprakāśa. --5 Beginning, commencement.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0342-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उल्लास पु० उद्--लस--घञ् । १ प्रकाशे, २ आह्लादे, “निप- तन्ति कन्दलवनोल्लासाः पयोविन्दवः” अमरुशत० । “सौहित्यवचनोल्लाससहासप्रतिभादिकृत्” सा० द० । ग्रन्थस्याध्यायस्थानीये ३ परिच्छेदे च यथा काव्यप्रकाशे । ४ प्रारम्भे च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1372,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उल्लासः, पुं, (उत् + लस् + घञ् ।) ग्रन्थपरिच्छेदः । इति भूरिप्रयोगः ॥ यथा काव्यप्रकाशे प्रथम- उल्लास इति प्रयोगः । वृद्धिः । इति श्रीभाग- वतम् ॥ आह्लादः । प्रकाशः ॥ (“निपतन्ति कन्दलदलोल्लासाः पयोविन्दवः” । इति अमरुशतके । ४८ ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-274-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "उल्लास" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें