🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:31 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ऊढ
ūḍha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📜 शब्द-रूप📗 अमरकोश
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. ऊढ (for 2. and 3., see 1. and 2. उह्ऊह्), mfn. p.p. of √ वह्, q.v.
2. ऊढ mfn. (for 1. See s.v. and √ वह्) pushed, thrust, moved
changed, modified.
3. ऊढ mfn. concluded, inferred (cf. अभ्यूढ.)
1. ऊढ mfn. (cf. √ 1. 2. ऊह्, p. 223) carried, conveyed, borne off or along, RV. &c. &c.
stolen, robbed, Mn. ix, 270
washed away (by water), ib. viii, 189
borne or carried on (instr.), MBh.; Kāv. &c.
led home, taken in marriage, married, ib.
advanced (see comp.)
exhibited, betrayed, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (221,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ऊढ See under वह्.
ऊढ p. p. 1 Borne, carried, as a burden. --2 Taken. --3 Married; Ku. 5. 70. --ढः A married man. --ढा A girl who is married. --Comp. --कंकट a. mailed. --भार्य a. one who has married a wife. --वयसः a youngman.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0344-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऊढ पु० वह--प्रापणे ज्ञानार्थत्वात् १ कर्त्तरि क्त । १ कृतविवाहे पुंसि “परिवेत्तानुजोऽनूढे ज्येष्ठे दारपरिग्रहात्” अमरः क्तवतु ऊढवत् तत्रैव पु० । कर्मणि क्त । कृतविवाहायां स्त्रि- याम् स्त्री । “भार्योढं तमवज्ञाय तस्थे सौमित्रयेऽसकौ” भट्टिः “कन्या पितुर्धनहरी यद्यनूढा मवेत्तदा” स्मृतिः “ऊढानूढासमवायेऽनूढैव प्रथमं धनहारिनी” दायक्र० । ऊढमाख्यत्” इति वाक्ये औजढत् त सि० कौ० औडढत् त इत्यन्ये । ३ कृतवहने धृते त्रि० । अस्य प्रशब्देन प्रा० स० वृद्धिः । प्रौढः “प्रौढकन्यायादोषदर्शनात्” रघु० “अथव- द्ग्रहणेनार्थकस्येति” परिभाषया प्रोढवानित्यत्र न वृद्धिः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1383,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऊढः, त्रि, (उह्यते स्म । वह् + क्त ॥) विवाहितः । इति स्मृतिः ॥ (“भार्य्योढं तमवज्ञाय तस्थे सौमित्रयेऽसकौ” । इति भट्टिः । ४ । १५ ॥) कृतवहनः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-278-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें