🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:30:04 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

एकचर
ekacara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एकचर १ वि॰ [सं॰]
१. अकेले चरनेवाला । झुंड में न रहनेवाला । एक्का ।
२. अकेला । एकाकी (को॰) ।
३. एक समय या एक साथ चलनेवाला ।
एकचर २ संज्ञा पुं॰
१. जंतु या पशु जो झुंड में नहीं रहते अकेले चरते हैं, जैसे, सिंह साँप ।
२. गैंड़ा ।
३. यति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एक—चर mf(आ)n. wandering or living alone, not living in company, solitary, segregarious, MBh.; BhP.
(said of certain animals), Mn. v, 17; BhP. v, 8, 15
(N. of a thief), Kathās.
moving at the same time, ŚBr. iii, 8, 3, 17; 18
N. of Śiva-Rudra, Gaut.
of Bala-deva, L.
एक—चर (अस्), m. a rhinoceros, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (227,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एकचर त्रि० एकः सन् चरति चर--पचा० अच् सुप्सुपेति स० । एककोभूत्वा चारिणि सहायचारिणि । “मुनिरेकचरः श्रीमान्” धर्म्मो विग्रहवानिव” भा० व० ७९ अ० । “अनोक- शायी लघुरल्पचारश्चरन् देशानेकचरः स भिक्षुः” भा० आ० ९१ अ० । “न भक्षयेदेकचरान् अज्ञातांश्च मृगद्विजान्” मनुः । “ये एकाकिनः प्रायेण चरन्ति सर्पादयस्ताने- कचरान्” कुल्लू० अयमेकचरोऽभिवर्त्तते माम्” किरा० । “पृथिव्यामेकवरः परिबभ्राम” भा० ५, ५, ३० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1463,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एकचरः, पुं, (एकश्चरति यः । चर + पचाद्यच् ।) हिंस्रपशुविशेषः । गण्डार इति भाषा । तत्प- र्य्यायः । वार्द्धीनसः २ गणोत्साहः ३ गण्डकः ४ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (सर्पादिः । यथा, मनुः । ५ । १७ । “न भक्षयेदेकचरानज्ञातांश्च मृगद्विजान्” । “ये एकाकिनः प्रायेण चरन्ति सर्पादयम्तानेक- [] चरान्” । इति तट्टीकायां कुल्लुकभट्टः ॥ (त्रि, एकाकिचारी । यूथभ्रष्टः । यथा, “अयमेकचरो- ऽभिवर्त्तते माम्” । इति किराते । १३ । ३ । “एकचरो यूथादपेतः” । इति तट्टीका ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-291-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें