🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:51:24 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

एका
ekā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एका १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] दुर्गा ।
एका २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ एकता, > प्रा॰* एकआ,> हिं॰ ] ऐक्य । एकता । मेल । अभिसंधि । जैसे—(क) उन लोगों में बड़ा एका है । (ख) उन्होंने एका करके माल का लेना ही बंद कर दिया । उ॰—ऐसें केऊ जुद्ध जीते सिंघ सुजान नै । तब मलार ह्वै सु्द्ध कूरम सौ एको कियौं ।—सुजान॰, पृ॰, ३५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एका स्त्री सर्वत्र अभिन्नत्वेन स्थितायां १ दुर्गायाम् “एका सा तु पृथक्त्वेन विना सर्वत्र विश्रुता । यथा तु व्यज्यते व- र्णैर्विचित्रैःस्थटिकोमणिः । तथा गुणवशाद्देवी नानाभावेषु वर्ण्यते” देवीपु० ४५ अ० । २ द्वितीथरहितस्त्रियाम् । “एकै- वाहं जगत्यत्र का द्वितीया ममापराः” देवीमा० । ३ ए- कत्वान्वितस्त्रियाञ्च “अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः [] प्रजाः सृजमानां सरूपाः” इति श्रुतिः “एका सुमित्रा सह लक्षणेनेति” भट्टिः । पुत्रयोरेकत्रोत्पत्तिकथनार्थमे- केति विशेषणम् । अन्ये तु ए विष्णौ कायति अभिरमते कै--क अलुक् स० । विष्णुरतेत्यर्थमाहुस्तेन ४ तदर्थे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1485-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एका, स्त्री, (एक + टाप् ।) दुर्गा । यथा । “एका गुणार्था त्रैलोक्ये तस्मादेका स उच्यते” । [] देवी सा परमार्थेति वदन्ते भिन्नदर्शिनः ॥ इति” । “एका सा तु पृथक्त्वेन विना सर्व्वत्र विश्रुता । यथा तु व्यज्यते वर्णैर्विचित्रैः स्फटिको मणिः ॥ तथा गुणवशाद्देवी नानाभावेषु वर्ण्यते” ॥ इति च देवीपुराणे देवीनिरुक्तं नाम ४५ अध्यायः ॥ (अद्वितीया । यथा, मार्कण्डेये ९० । ७ । “एकैवाहं जगत्यत्र द्वितीया का ममापरा” । “अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां” । इति श्रुतिः ॥ एकैव । स्त्री । यथा भट्टिः १ । १४ । “प्रासोष्ट शत्रुघ्नमुदारुचेष्टम् एका सुमित्रा सह लक्ष्मणेन” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-294-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "एका" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें