🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:32:54 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कंटकी
kaṃṭakī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कंटकी १ वि॰ [सं॰ कण्टकिन्] काँटेदार । कँटीला ।
कंटकी २ संज्ञा पुं॰
१. छोटी मछली । कँटवा ।
२. खैर का पेड़ ।
३. मैनफल का पेड़ ।
४. बाँस ।
५. बैर का पेड़ ।
६. गोखरू ।
७. काँचेदार पेड़ ।
कंटकी ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ कण्टकी] भटकटैया ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कण्टकी f. a species of Solanum, Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (245,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कण्टकी स्त्री कण्टक + अर्शआदित्वादच् गौरा० ङीष् । वार्त्ता- कीभेदे । (काँटावेकुण) राजवल्लभः! “कण्टकी कटुतिक्ता च रक्तपित्तप्रकोपिनी । कण्डूकच्छूहरा नित्यं दोपनी परिकीर्त्तिता” इत्युक्तगुणा । २ कर्म्मणि च “यातुधानेभ्यः कण्टकीकारीम्” यजु० ३०८ । “कण्टकी कर्म्म तत्- रिणीम्” वेददीपः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1629,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कण्टकी, [न्] पुं, (कण्टकोऽस्त्यस्य अस्त्यर्थे इनिः ।) मत्स्यः । इति शब्दरत्नावली ॥ खदिरवृक्षः । इति शब्दमाला ॥ मदनवृक्षः । इति रत्नमाला ॥ गो- क्षुरवृक्षः । वंशः । वदरवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, महाभारते १ । शाकुन्तले ७० । ७ । “नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकी” ॥)
कण्टकी, स्त्री, (कण्टक + अर्श आदित्वात् अच् गौ- रादित्वात् ङीष् ।) वार्त्ताकीविशेषः । काँटा वेगुन् इति भाषा । अस्या गुणा । कटुत्वम् । तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । रक्तपित्तप्रकोपणत्वम् । कण्डूकच्छु- हरत्वम् । दोषलत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-014-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कंटकी" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें