🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:16:24 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कंडूयन
kaṃḍūyana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कंडूयन समज्ञा पुं॰ [सं॰ कण्डूयन] खुजलाहट [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कण्डूयन n. the act of scratching, scraping, rubbing
itching, the itch, KātyŚr.; Suśr.; Ragh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (246,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कंडूयन, --नक a. Scratching. --नं Scratching, rubbing; कंडूयनैर्दंशनिवारणैश्च R. 2. 5. --नी A brush for rubbing. --कः A tickler; Pt. 1. 71.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0372-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कण्डूयन न० कण्डूय--भावे ल्युट् । गात्रघर्षणभेदे (चुल- कान) “कण्डूयनैर्दंशनिवारणैश्च” रघुः । “तद्भावभा- विते चित्ते वल्लभस्य कथादिषु । मोद्वायितमिति प्राहुः- कर्ण्णकण्डूयनादिकम्” । “नेशः कण्डूयनेऽङ्गानामासस- नोत्थनचेष्टने” भाग० ३, ३१, २७ । दीक्षितस्य तत्साधन द्रव्यम् “कृष्णविषाणां त्रिवलि पञ्चवलिं वोत्तानांदशायामाबध्नीते [] तया कण्डूयनम्” कात्या० ७, ३, २९, ३० उक्तम् । “यदा कण्डूरुत्पद्यते दीक्षितेन तया कण्डूयन कार्य्यम्” कर्कः । यजमानपत्न्यास्तु कण्डूयने । “पृथुमुखोयज्ञियवृक्षशङ्कुः क- ण्डूयने” कात्या० ७, ५, ८ । “विपुलाग्रो यज्ञियवृक्षस्यो- दुम्बरपलादेः शङ्कुः पत्न्याः कण्डूयनकर्मणि भवति स च प्रादेशमात्रः” कर्कः । करणे ल्युट् । २ कण्डू- यनसाधने स्त्रियां ङीप् । “कण्डूयन्यभिषेकेण प्रलिम्पते “प्रपर्वतस्येति” कात्या० १५, ६, ८ । कण्डूयनी कृणवि- षाणा” कर्कः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1633-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कण्डूयनं, क्ली, (कण्डूय + भावे ल्युट् ।) कण्डूः । इति हलायुधः ॥ (यथा, भागवते । ७ । ९ । ४५ । “यन्मैथनादि गृहमेधिसुखं हि तुच्छं कण्डूयनेन करयोरिव दुःखदुःखम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-016-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬