🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:32:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कण्ठ्य
kaṇṭhya
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कण्ठ्य mfn. being at or in the throat, VS. xxxix, 9; Suśr. ii, 130, 13
suitable to the throat, Suśr.
belonging to the throat, pronounced from the throat, guttural (as sounds; they are, according to the Prātiśākhyas, अ, आ, ह्, and the Jihvāmūlīya [or Visarjanīya]; according to the Comm. on Pāṇ. i, 1, 9, अ, आ, क्, ख्, ग्, घ्, ङ् and ह्; according to Vop. also ए)
clear, evident, Jain.
कण्ठ्य m. a guttural sound or letter, PārGṛ.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (246,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कंठ्य a. 1 Relating or suitable to, or being at, the throat. --2 Guttural. --Comp. --वर्णः a guttural letter; namely अ, आ, क्, ख्, ग्, घ्, ङ् and ह्. --स्वरः a guttural vowel (अ and आ).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0372-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कण्ठ्य त्रि० कण्ठे भवादि “शरीरावयवाद् यत्” पा० श्रत । १ गलभवे “कीर्त्तितं तालुजानान्तु कण्ठ्यानां कर्म्म- चोच्यते” सुश्रु० । “भवस्य “कण्ठ्यं रुद्रस्यान्तः- पार्श्व्यम्” यजु० ३, ९, कण्ठ्यं गलभवं मां- सम्” वेददी० । २ अकुहविसर्जनीयवर्णेषु च । “अकुहविसर्ज्ज नीयानां कण्ठ” इत्युक्तवर्ण्णानां तथात्वम् । “अर्द्ध- मात्रा तु कण्ठ्या स्यादेकारैकारयोर्भवेत्” शिक्षा “कण्ठ्य- माहुरसंयुतम्” शिक्षा कण्ठाय कण्ठस्वराय हितं यत् । ३ कण्ठस्वरहितकारके “सर्व्वदोषहरा लघ्वी कण्ठ्या मू- लकपत्रिका” सुश्रु० । “यवकोलकूलत्थानां यूषः कण्ठ्योऽ- निलापहः” सुश्रु० । अस्य च यदन्तद्व्यचकतया आद्यु- दात्तस्वरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1630,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कण्ठ्यः, त्रि, (कण्ठे + भवः । शरीरावयवत्वात् यत् । ६ । १ । २१३ ।) कण्ठोद्भवशब्दादिः । इति व्या- करणम् ॥ “अकुहविसर्ज्जनीयानां कण्ठः” । पां । १ । १ । ९ वार्त्तिके ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-015-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें