🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:34:44 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कदंबक
kadaṃbaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कदंबक संज्ञा पुं॰ [सं॰ कदम्बक] दे॰ कदंब ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कदम्बक m. Nauclea Cadamba, VarBṛS.
Sinapis Dichotoma, L.
Curcuma Aromatica
कदम्बक n. multitude, troop, herd, Śak.; Kir.; Śiś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (247,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कदंबः, --कदंबकः [कद् करणे अंबच् Tv.] 1 A kind of tree (said to put forth buds at the roaring of thunderclouds); कतिपयकुसुमोद्गमः कदंबः U. 3. 20, 42; Māl. 3. 7; Me. 25; R. 12. 99. --2 A kind of grass. --3 Turmeric. --4 The mustard-seed plant. --5 A particular mineral substance. --बी N. of a plant (देवदाली). Ś. 6; U. 5. 18. --बं A multitude. --कं 1 A multitude, group; छायाबद्धकदंबकं मृगकुलं रोमंथमभ्यस्यतु Ś. 2. 6. --2 The flower of the Kadamba tree; पृथुकदंबकदंबकराजितं Ki. 5. 9. --3 A kind of grass (देवताड). --Comp. --अनिलः {1} a fragrant breeze (charged with the odour of Kadamba flowers); ते चोन्मीलितमालतीसुरभयः प्रौढाः कदंबानिलाः K. P. 1. {2} spring. --कोरकन्यायः see under न्याय. --पुष्पा, --ष्पी a plant the flowers of which resemble those of Kadamba. --वायुः a fragrant breeze; = ˚अनिल.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0374-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कदम्बक पु० स्वार्थे कन् । १ कदम्बवृक्षे । संज्ञायां कन् संघर्षेण विह्वलीकरणसाधने २ समूहे न० अमरः । “गजकद- म्बकमेचकमुच्चकैः” माघः । “पृथुकदम्बकदम्बकराजितम्” किरा० । “कदम्बकं वातमजं मृनाणाम्” भट्टिः कदम्ब इव कायति कै--क । ४ हरिद्रौ ३ सर्षपे च राजनि० कदम्बकोरकोपरिस्थसूक्ष्मांशतुल्यफलत्वात्तस्य तथात्वम् । ५ देवताडतृणे न० रत्नमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1641,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कदम्बकं, क्ली, (कदम्ब + संज्ञायां कन् ।) समूहः । इत्यमरग २ । ५ । ४० ॥ (यथा, शाकुन्तले २ अङ्के । “गाहन्तां महिषा निपानसलिलं शृङ्गै- [] मुहूस्ताडितं छायाबद्धकदम्बकं मृगकुलं रोम- न्थमभ्यस्यतु” ॥)
कदम्बकः, पुं, (कदम्ब इव कायति प्रकाशते । हरिद्रा पोतवर्णत्वात् कदम्बकोरकोपरिस्थितसूक्ष्मांश- तुल्यफलत्वाच्च सर्षपस्यापि तथात्वम् । वृक्षे तु कदम्ब एव स्वार्थे कन् ।) सर्षपः । हरिद्रुः । इति राजनिर्घण्टः ॥ कदम्बवृक्षः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-018-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें