🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:29:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

करंक
karaṃka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
करंक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ करङ्क]
१. मस्तक ।
२. करवा । कमंडलु ।
३. नरियरी । नारियल की खोंपड़ी ।
४. पंजर । ठठरी । उ॰—(क) चारों ओर दौरे नर आए ढिग टरि जानी ऊँट— के करंक मध्य देह जा दुराई है । जग दुर्गंध कोई ऐसी बुरी लागी जामें बहु दुर्गँध सो सुगंध लौ सराही है ।—प्रिया (शब्द॰) । (ख) कागा रे करंक परि बोलइ । खाइ मास अरु लगही डोलइ ।—दादू (शब्द॰) ।
करंक २ † संज्ञा पुं॰ [देश॰] भोज में अनाहुत रूप में डटने और भोजन किए बिना न हटनेवाला व्यक्ति । कँगला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
करङ्क m. the skull, head, Kathās.; Mālatīm.
a cocoa-nut hollowed to form a cup or vessel, L.
a kind of sugarcane (cf. the next), L.
any bone of the body, L.
करङ्क [cf. Gk. κάρυον, κέρας, καρκίνος; Lat. carina, cornu, cancer; Eng. horn; cf. karka.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (254,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
करंकः 1 A skeleton. --2 The skull; प्रेतरंकः करंकादंकस्थादस्थिसंस्थं स्थपुटगतमपि क्रव्यमव्यग्रमत्ति Māl. 5. 16; also 5. 19. --3 A small pot (of cocoa-nut); a small box, as in तांबूलकरकंवाहिनी (used in Kādambarī). --4 A kind of sugar-cane. --5 Any bone of the body.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0380-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
करङ्क पु० कीर्य्यते जलमत्र कॄ--अप् करोऽङ्को गर्भोऽस्य शक० । १ नारिकेलास्थ्नि (खोल्), २ कमण्डलौ ३ पात्रभेदे च “ताम्बुलकरङ्कवाहिनी” काद० । कस्य शिरसः रङ्कैव (माथारखुली), ४ मस्तकखर्परे मेदिनिः । ५ इक्षुभेदे राज० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1688,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
करङ्कः, पुं, (कस्य रङ्क इव ।) मस्तकम् । (कीर्य्यते जलमत्र इति करः । कॄ + अप् । जलहोनः अङ्को गर्भो यस्य शकन्ध्वादित्वात् अलोपे साधुः ।) अशस्यनारिकेलफलास्थि । इति मेदिनी । नारि केलेर खोल इति भाषा ॥ शरीरास्थि । इति हेमचन्द्रः ॥ इक्षुभेदः । इति राजनिर्घण्ठः ॥ (पात्र- विशेषः । यथा, “ताम्बूलकरङ्कवाहिनी” इति कादम्बरी ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-030-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें