🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:48:28 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कर्कर
karkara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कर्कर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कंकड़ ।
२. कुरंज पत्थर जिसके चुर्ण की सान बनती है ।
३. दर्पण ।
४. नीलम का के भेद ।
५. हथौड़ा (को॰) ।
६. खोपड़ी का टुकड़ा (को॰) ।
७. चमड़े की पट्टी (को॰) ।
कर्कर २ वि॰
१. कड़ा । करारा ।
२. खुरखुरा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कर्कर mf(आ)n. (perhaps connected with कर्क) hard, firm, Gīt.; Mālatīm.; Amar.
कर्कर m. a bone, L.
a hammer, L.
a mirror, L. (cf. कर्फर)
N. of a Nāga, MBh. i, 1561
कर्कर m. n. stone, limestone (esp. the nodule found in Bengal under the name of Kaṅkar, W.), Śatr.
a species of date, L.
कर्कर [cf. करङ्क, शर्कर; Gk. κρόκη, κροκάλη; Lat. hallus, calx; Hib. carraice; Gaël. carraig W. careg.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (256,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कर्कर a. 1 Hard, solid. --2 Firm. --रः 1 A hammer. --2 A mirror. --3 A bone, broken piece (of skull); fragment; Māl. 5. 19. --4 A strap or rope of leather. --Comp. --अक्षः a wag-tail. --अंगः the Khañjana bird. --अंधुकः a blind well; cf. अंधकूप.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0381-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कर्कर पु० कर्क--हासे--अरन् । १ दर्पणे, मेदि० २ चूर्णसाधने क्षुद्र- पाषाणखण्डे कङ्करे (काँकर) । कर्क--घञ् कर्कं हासं राति--रा--क । ३ दृढे ४ कठिने त्रि० मेदि० । “किंनो वर्करकर्करैः प्रियशतैराक्रम्य विक्रीयते” अमरुश० । “करीरः कर्करोऽर्करुक्” माघः । २ मुद्गरे शब्दचि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1703,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कर्करं, त्रि, (कर्क + अरन् ।) कठिनम् । इति मेदिनी ॥
कर्करं, क्ली, (कर्कं चूर्णजनकत्वेन हास्यवत् शुक्लता- प्राकाश्यं रातीति । कर्क + रा + कः ।) चूर्णजनक- क्षुद्रपाषाणखण्डम् । तत्पर्य्यायः । चूर्णखण्डम् २ । इति हारावली । काँकर घुटिं इत्यादि भाषा ॥ (“किन्नोवर्करकर्करैः प्रियशतैराक्रम्य विक्रीयते” ॥ इति अमरुशतके ७ ॥)
कर्करः, पुं, (कर्कं हासं प्रतिविम्बप्रकाशं राति । रा + कः । कर्क + अरन् वा ।) दर्पणः । इति मेदिनी ॥ (नागभेदः । इति भारते १ । ३५ । १६ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-036-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें