🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:15:16 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कर्णक
karṇaka
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कर्णक m. (ifc. f(आ). ) a prominence or handle or projection on the side or sides (of a vessel &c.), a tendril, ŚBr.; KātyŚr.
a rime, ring, Car.
a kind of fever
a particular defect of wood Comm. on KātyŚr.
N. of a man
कर्णक m. pl. the descendants of this man g. उपकादि
कर्णक m. du. the two legs spread out, AV. xx, 133, 3
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (257,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कर्णकः Ved. 1 A prominence; handle. --2 The leaves and branches &c. of trees. --3 A tendril. --4 White hair; Bh. 3. 126. --5 A kind of fever.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0382-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कर्णक पु० कर्णयति विभिद्य जायते कर्ण्ण--ण्वुल् । वृक्षादीनां १ पत्रशाखादौ तेषां दारुस्फोटनेन जायमानत्वेन तथा- त्वम् । “अथौदुब्धरीमादधाति ऊर्ग्वै रस उदुम्बर ऊ- र्ज्जैवैनमेतद्रसेन प्रीणाति कर्णकवती भवति पशयो वै क- र्ण्णकाः” “यदि कर्णकवतीं न विन्देत् दधिद्रप्समुपहत्या- दध्यात्” शत० ब्रा० । ९, २, ३, ४० । “कर्णकशब्देनात्र पत्रशाखादिकं विवक्ष्यते” भा० । पशूनाञ्च कर्ण्णकशब्द- वाच्यत्वञ्च पत्रशाखादिना पुष्टिमत्त्वात् इत्यपि तत्रैवोक्तम् पत्राणाञ्च कर्णाकारत्वादपि कर्ण्णकत्वमित्यपि बोध्यम् वृक्षाणां दारस्फोटे ९ रोगे च । “प्रत्यृचमुत्तमा सक- र्ण्णका” कात्या० १८, ४, ६ । “कर्णकोदारुस्फोटीरोगस्तद्वती औदम्बरी” संग्र० । “कर्ण्णकामावे दधिद्रप्साक्ताः” कात्या० १८, ४, ७ । ततः तारादि० इतच् । कर्ण्णकितजातपत्रादौ त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1707,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें