🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:47:41 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कर्मार
karmāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कर्मार संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कारीगर (सुनार, लोहार इत्यादि) ।
२. कर्मकार । लोहार । ३ कमरख ।
४. एक प्रकार का वाँस ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कर्मार m. an artisan, mechanic, artificer
a blacksmith &c., RV. x, 72, 2; AV. iii, 5, 6; VS.; Mn. iv, 215 &c.
a bamboo, L.
Averrhoa Carambola, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (259,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कर्मारः 1 A blacksmith; Y. 1. 163; Ms. 4. 215. --2 A bamboo.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0385-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कर्म्मार पु० कर्म ऋच्छति ऋ--अण् । १ कर्मकारके (कामार) जातिभेदे, “नमस्तक्षभ्योरथकारेभ्यश्च वो नमोनमः, नमः कुलालेभ्यः कर्मारेभ्यश्च वो नमोनमः” यजु० ६, २७ । “तपसे कौलालं मायायै कर्मारम्” यजु० ३०, ७, पुरुष- मेधे “मायायै कर्मारं लौहकारम्” वेददी० । “कर्मारस्य निषादस्य रङ्गावतारकस्य च” मनुः । “ये धीवानोरथकाराः कर्मारा ये मनीषिणः” अथ० ६, ५, २ वंशभेदे (वेडवाँश), ३ कर्मरङ्गवृक्षे च राजनि० । ४ कर्म्मप्राप्तरि त्रि० स्वार्थेकन् । कर्मारक कर्मरङ्गे वृक्षे (कामराङ्गा) पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1771,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कर्म्मारः, पुं, (कर्म्म लोहनिर्म्माणादिकार्य्यं ऋच्छति गच्छति प्राप्नोति वा । कर्म्म + ऋ + अण् ।) कर्म्मकारः । कामार इतिभाषा ॥ (यथा, अथर्व्व- वेदे । ३ । ५ । ६ । “ये धीवानो रथकाराः कर्म्मारा ये मनीषिणः” ॥ तथा, मनुः । ४ । २१५ । “कर्म्मारस्य निषादस्य रङ्गावतारकस्य च” ॥) वंशः । वाँश इति ख्यातः । कर्म्मरङ्गः । इति राज- निर्घण्टः । कामराङ्गा इति भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-054-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें