🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:08:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कलभ
kalabha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हाथी का बच्चा (2.8.35) करिशावक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कलभ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ कलमी]
१. हाथी का बच्चा । उ॰— उर मनि माल कंबु कलग्रीवा । काम कलभ कर भुज बल सीवा ।—तुलसी (शब्द॰) ।
२. हाथी ।
३. ऊँट का बच्चा ।
४. धतूरा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलभ m. (√ 3. कल्, Uṇ. iii, 122), a young elephant (one thirty years old), Ragh.; Mṛcch.; Pañcat. &c.
a young camel, Pañcat. iv
Datura Fastuosa (= धुस्तूर), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (260,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलभः (भी f.) [कल्-अभच् Uṇ. 3. 122; करेण शुंडया भाति; भा-क, रस्य लत्वं [] Tv.] 1 A young elephant, cub; ननु कलभेन यूथपतेरनुकृतं M. 5; द्विपेंद्रभावं कलभः श्रयन्निव R. 3. 32; 11. 39; 18. 38. --2 An elephant 30 years old. --3 A young camel; the young of any other animal.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0386-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलभ पु० करेण शुण्डेन भाति भा--क रस्य लः । “त्रिंश- द्वर्षस्तु कलभ” इति वैजयन्त्युक्ते १ गजभेदे । “मुदा रमन्ते कलभा विकस्वरैः” । “इह मुहुर्मुदितैः कलभै रवः” “सकलकलभकुम्भविभ्रमाभ्याम्” माघः । २ पञ्चवर्षे करिपोते सुभूतिः “द्विपेन्द्रभावं कलभः श्रयन्निव” मोघवृ- त्तिकलभस्य चेष्टितम्” । “दृष्टो हि वृण्वन् कलभप्रमाणम्” रघुः । “ननु कलभेन यूथपतेरनुकृतम्” मालवि० । “गत्वा सद्यः कलभतनुतां शीघ्रसम्पातहेतोः” मेघ० । शावक- मात्रपरत्वेनकरिकलभकरमृदिततमालकिशलया मेदिनी” काद० । वयोवाचित्वात् जातित्वात् स्त्रियां ङीप् । कं वातं लभते साधनत्वेन लभ--अच् । धुस्तूरे मेदि० तस्य मादकद्रव्यत्वेन वाताधायकत्वात्तथात्वम्
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1780,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलभः, पुं, (कलेन करेण शुण्डेनेति यावत् भाति । कल + भा + कः । यद्वा + कल् गतौ “कृशॄशलि- कलिगर्द्दिभ्योऽभच् । उणां । ३ । १२२ । इति । अभच् ।) करभः । हातिर छा इति भाषा । स तु पञ्चवर्षपर्य्यन्तम् । इति सुभूतिः ॥ तत्पर्य्यायः । करिशावकः २ । इत्यमरः । २ । ८ । ३५ ॥ दुर्द्दान्तः ३ व्यालः ४ । (यथा रघौ । ३ । ३२ । “महोक्षतां वत्सतरः स्पृशन्निव द्विपेन्द्रभावं कलभः श्रयन्निव” ॥) धत्तूरवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-056-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें