🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:57:50 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कलापिन्
kalāpin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कला—˚पिन् mfn. (कलापिन्) furnished with a bundle of arrows, bearing a quiver with arrows, KātyŚr.; MBh.
spreading its tail (as a peacock), MBh. iii, 11585
(with काल, the time) when peacocks spread their tails, Pāṇ. iv, 3, 48
कला—˚पिन् m. (ई) a peacock, Ragh.; Pañcat. &c.
the Indian cuckoo, L.
Ficus infectoria, L.
N. of an ancient teacher, Pāṇ. iv, 3, 104
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (261,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलापिन् a. 1 Having a quiver. --2 Spreading its tail (as a peacock). --m. 1 A peacock; कलविलापि कलापिकदंबकं Śi. 6. 31; Pt. 2. 80; R. 6. 9. --2 The (Indian) cuckoo. --3 The Indian fig-tree (प्लक्ष). --4 The time (when peacocks spread their tails).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0387-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलापिन् पु० कलापोवर्होऽस्यास्ति इनि । १ मयूरे तद्वर्हतुल्य- शाखावति २ वटवृक्षे मेदि० । थाप--णिनि कलस्यापी ६ त० । ३ कोकिले । “ध्वनिहृष्टकूजितकलाः कलापिनः” माघः । “कलापिनामुद्धतनृत्यहेतौ” रघुः । ४ कलापशब्दार्थवति त्रि० कलापशब्दे रामायणादिवाक्यमुदाहृतम् । स्त्रियां ङीप् । ४ वैशम्पायनान्तिवासिभेदे पु० तदन्तेवासिनश्च आल- म्बः लङ्गः कमलः ऋचामरुणि ताण्ड्यः श्यामायनः कठः कलापीति कलापिनोऽन्तेवासिनश्च हरिद्रुश्छगली तुम्बुरुरुलपश्चेति चत्वारः” मनो० । “कलापिवैश- म्पायनान्तेवासिभ्यः” पा० तेन प्रोक्तमधीयते णिनि । कलापिनस्तत्प्रोक्ताध्येतृषु ब० व० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1791,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें