🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:18:44 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कलिंद
kaliṃda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कलिंद संज्ञा पुं॰ [सं॰ कलिन्द]
१. बहेड़ा ।
२. सूर्य ।
३. पर्वत जिससे यमुना नदी निकलती है । यौ॰—कलिंदकन्या, कलिंदतनया, किलंदनंदिनी कलिंदसुता= दे॰ कलिंदजा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलिन्द m. Terminalia Bellerica, L.
the sun, L.
N. of a mountain on which the river Yamunā rises
N. of a being attending on Skanda, MBh. (ed. Calc.) ix, 2566 (v.l. कलिङ्ग ed. Bomb.)
कलिन्द m. pl. N. of a people, MBh. (ed. Calc.) xiii, 2104 (v.l. कलिङ्ग ed. Bomb.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (262,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलिंदः 1 N. of the mountain on which the Yamunā rises. --2 The sun. --3 The Bibhītaka plant. --Comp. --कन्या, --जा, --तनया, --नंदिनी, --सुता epithets of the river Yamunā; कलिंदकन्या मथुरां गतापि R. 6. 48; कलिंदजानीर Bv. 2. 120, Gīt. 3. --गिरिः the Kalinda mountain. ˚जा, ˚तनया, ˚नंदिनी epithets of the river Yamunā; Bv. 4. 3, 4.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0387-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलिन्द पु० कलिं ददाति द्यति वा खच् मुम् च । अद्रि विशेषे, यतो यमुना नदी निःसृता, “कलिन्दगिरिन- न्दिनी तटसुरद्रुमालम्बिनी” रसगङ्गा० । २ विभीतकवृक्षे, राजनि० । ३ सूर्य्ये भरतः तन्मूल मृग्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1810,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलिन्दः, पुं, (कलिं ददाति द्यति वा खच् मुम् च ।) विभीतकवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (विभीतक- शब्देऽस्य विशेषो ज्ञातव्यः ॥) सूर्य्यः । पर्व्वत- विशेषः । यस्मात् यमुना निर्गता । इति कालि- न्दीशब्दव्युत्पत्तौ भरतः ॥ (यथा रघुः ६ । ४८ । “कलिन्दकन्या मथुरां गतापि गङ्गोर्म्मिसंसक्तजलेव भाति” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-062-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें