🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:34:32 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कशा
kaśā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
घोड़े आदि का कोड़ा (2.10.31)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कशा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. रस्सी ।
२. कोड़ा । चाबुक । यौ॰—कशात्रय = कोड़ा मारने के तीन प्रकार । विशेष—चाबुक मारने के तीन प्रकार कहे गए हैं—मृदु, मध्य और निष्ठुर । साधारण नटखटी पर मृदु आघात होता है और अलफ होने या घोड़ी इत्यादि देखकर बिगड़ने पर मध्य या निष्ठुर आघात किया जाता है । भड़कने पर गरदन पर चाबुक लगाना चाहिए और घोड़ी देखकर हिनहिनाने या बिगड़ने पर कंधे पर चाबुक मारना चाहिए ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कशा f. (Naigh. i, 11; Nir. ix, 19) a whip, RV.; AV.; ŚBr.; MBh.; R. &c. (also written कषा, R.; BhP.)
a rein, bridle, Śiś.
whipping, flogging, W.
a string, rope, thong, L.
face, mouth, L.
quality, L.
कशा &c. See √ कश्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (265,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कशा, स्त्री, (कशति शब्दायते ताडयति वा । कश् + करणस्य कर्तृविवक्षया कर्त्तरि अच् टाप् च । ताडयत्यनया वा ।) अश्वादेस्ताडनी । इत्यमरः । २ । १० । ३१ । कोडा चावुक् इति च भाषा ॥ (“जघान कशया मोहात् तदा राक्षसवन्मुनिम्” ॥ इति महाभारते । १ । १७७ । १० ॥) मांस- रोहिणी । इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-068-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कशा" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें