🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:26:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कश्मल
kaśmala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मूर्च्छा (2.8.109) मूर्छा · मोह
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कश्मल १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मोह । मूर्च्छा । बेहोशी ।
२. पाप । अघ ।
३. अंबरबारी ।
कश्मल २ वि॰ [सं॰] [स्त्री॰ कश्मला] पापयुक्त । मैला । गंदा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कश्मल mf(आ, or ई)n. foul, dirty, impure, Dhūrtas.
timid, pusillanimous
कश्मल n. dirt, filth, Subh.
impurity, sin, L.
कश्मल m. n. (ifc. f(आ). ) consternation, stupefaction, faintheartedness, pusillanimity, MBh.
कश्मल m. n. dejection of mind, weakness, despair, MBh.; BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (265,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कश्मल a. [Uṇ. 1. 106.] Foul, dirty, disgraceful, ignominious; [] मत्संबंधात्कश्मला किंवदंती स्याच्चेदस्मिन्हंत धिङ्मामधन्यं U. 1. 42. --लं 1 Dejection of mind, lowness or depression of spirits; कश्मलं महदाविशत् Mb.; कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितं Bg. 2. 2. --2 Sin --3 A swoon. --4 Consternation, alarm.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0390-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कश्मल न० कश--कल मुट् च । १ मूर्च्छायां, २ मोहे, “कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम्” गीता । “मा राजन्! कश्मलं षोरं प्राविशो बुद्धिनाशनम्” भा० स० ४४ अ० । वेदे पृषो० लस्य शः । कश्मश तत्रार्थे “विद्वेष कश्मशं भयममित्रेषु निदध्मसि” अथ० ३ पापे च शब्दमा० ४ मलिने त्रि० हेम० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1836,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कश्मलं, क्ली, (कश् गतिशातनयोः + कल । “कुटि- कशिकौतिभ्यः प्रत्ययस्य मुट्” ॥ उणां १ । १०८ इति मुट् ।) मूर्च्छा । इत्यमरः । २ । ८ । १०९ । (मोहः । यथा, गीतायाम् २ । २ । “कुतस्त्वाकश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम्” ॥) [] पापम् । इति शब्दमाला ॥ मलिने त्रि । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-069-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें