🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:02:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

काण्व
kāṇva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
काण्व संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कण्व का वंशज ।
२. कण्व का अनुयायी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
काण्व mfn. relating to or worshipping Kaṇva, Pāṇ. iv, 2, 111
काण्व (अस्), m. a descendant of Kaṇva, RV.; TāṇḍyaBr.; ŚāṅkhŚr.
a worshipper of Kaṇva Comm. on Pāṇ. iv, 2, 111
काण्व (श्स्), m. pl. (Pāṇ. iv, 2, 111) the school of Kāṇva
काण्व m. N. of a dynasty, VP.
काण्व (अम्), n. N. of several Sāmans.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (269,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
काण्वः A descendant or follower of Kaṇva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0392-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
काण्व पु० काण्व्यस्य कण्वगोत्रापत्यस्य छात्रः कण्वादि० अण् यलोपः । १ कण्वगोत्रापत्यस्य छात्रे “यजुर्भिरकरोच्छाखा दशपञ्चशतेर्बिभुः । जगृहुर्वाजसंन्यस्ताः काण्वमाध्यन्दिना- दयः” भाग० १२, ६, ७७ । २ तदधीतशाखायां स्त्री ङीप् । कण्वस्यापत्यं शिवा० अण् । ३ कण्वापत्ये पुं स्त्री “याभिः काण्वस्योप बहिः” ऋ० ८, १, ८ । “इथा धीमन्तमद्रिवः काण्वं मेध्यातिथिम्” ८, २, ४० । “काणं कण्वस्य पुत्रम्” भा० । गोत्रापत्ये तु गर्गा० यञ् । काण्व्य तद्गोत्रापत्ये बहुषु तस्य लुक् । स्त्रियां गोत्रान्तत्वात् ङीप् यलोपश्च । काण्वी तद्गोत्रापत्यस्त्रियाम् । “काण्वीपुत्रात् काण्वीपुत्र” वृ० उ० वेदवंशवर्णने । ततः स्त्रियां लोहिता० फक् । काण्वा- यनी । ततोयून्यपत्ये तु “यञिञोश्च ४ । १ । १०१” पा० फक् । काण्व्यायन तदीययुवापत्ये पुंस्त्री । कण्वेन दृष्टं साम अण् । ४ कण्वदृष्टे सामभेदे । “कौत्सं भवति काण्वं भवति” श्रुतिः । तच्च साम गेय(वे)गाने १६ प्रपाठके दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1861,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें